Boze cafébezoeker steekt drie broers neer

...wraak voor een caféruzie in Boxmeer...

Vol wrok zat hij, Johannes Verwaijen. De 47-jarige Boxmerenaar kon het maar niet verkroppen dat hij op tweede pinksterdag 1857 door kastelein Jacob Rongen het café was uitgezet. De uitbater van logement De Gouden Leeuw aan de Keistraat in Boxmeer, de tegenwoordige Steenstraat, had die dag genoeg van Verwaijens ‘onbetamelijke en twistzieke gedrag’ en had hem de deur gewezen.

Bijna een jaar lang liep Verwaijen rond met die wraakgevoelens. „Ik zal me wreken”, zei hij tegen wie het maar wilde horen. Dat had ook de 14-jarige Maria Horsten gehoord, die dat later ten overstaan van de rechters in Den Bosch kwam verklaren: „Voordat ik vertrek uit Boxmeer, zal ik me wreken op de gebroeders Rongen.”

Hij was een kruitvat waar alleen nog maar een brandende lont in gestoken hoefde te worden. Dat gebeurde op de avond van 18 april 1858, tegen half elf. Verwaijen betrad de gelagkamer van De Gouden Leeuw, liep naar de tapkast en vroeg Piet Rongen, een van de drie broers die het logement bestierden, om een halve liter bier. Piet weigerde. Omdat, zo zou hij later tegen de rechters zeggen, Verwaijen in een opgewonden houding de herberg was binnengekomen. Piet nam de ongewenste bezoeker bij de arm en begeleidde hem naar de uitgang. Verwaijen stribbelde flink tegen. „Ik wilde het geschil in der minne bijlegen”, zou hij later verklaren. 

Piets broer Jacob, die op een stoel wat zat te sluimeren, sprong op en schoot zijn broer te hulp. Dat deed ook broer nummer drie, Theo. Toen ze bij de deur van de gelagkamer aan het duwen waren, greep Verwaijen onder zijn jasje. Flits ging het en nog eens en nog eens. De drie broers vielen op de grond. Piet met het knipmes geraakt in buik, ribben en hals. Theo was in de borst gestoken en Jacob in de bovenarm.

Ze overleefden het. Piet was er het slechtst aan toe: lag vier weken in bed en kon 36 dagen niet werken. Theo kon tussen acht en tien dagen zijn beroep niet uitoefenen en en Jacob kon twintig dagen niets doen.

Verwaijen werd opgepakt. De rechtbank hoorde meer dan twintig getuigen. Verwaijens raadsman, mr. Laurillard, vond dat zijn cliënt „eene hevige opgewondenheid aan den dag had gelegd”; hij meende dat de oorzaak in krankzinnigheid moest worden gezocht en vond een straf van maximaal 3 maanden wel genoeg. De rechtbank dacht er anders over. Verwaijen kreeg zes jaar tuchthuis opgelegd en twee boetes van elk 25 gulden. En hij moest de rekening voor het dure proces betalen: 230 gulden.

Dit verhaal is geschreven door journalist/schrijver Geurt Franzen (www.geurtfranzen.com) en verscheen eerder in dagblad De Gelderlander (www.dg.nl/maasland).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Een beestachtig moordenaar
- Moord in Boxmeer

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Belastingambtenaar in het nauw

...stroperij gebeurde in de 19de eeuw heel veel...

Stroperij was aan de orde van de dag. Niet minder dan 6.612 keer moest tussen 1811 en 1930 een man of vrouw uit het noordoosten van Brabant zich bij de rechtbank in Den Bosch melden omdat hij of zij werd verdacht van stroperij. Van het stiekem vangen van hazen en konijnen in het bos van een ander. Dat was dus gemiddeld een keer per week.

Dit zijn alleen de gevallen waarin iemand betrapt werd en voor de rechter werd gebracht. Het daadwerkelijk aantal gevallen van stroperij lag natuurlijk vele malen hoger. Waarom werd er zoveel gestroopt? Het was vooral de armoede die mensen ertoe dreef in het bos van de adel en de gegoede burgerij op zoek te gaan 

naar een extra stukje vlees. En wie weet, misschien een beetje de spanning…

Daags na kerstmis 1853 slopen Hendrik Arts uit Cuijk, tolgaarder van beroep, en zijn maat Johannes van Cuijk, in het dagelijks leven timmerman, door het bos ten zuiden van Cuijk, ter hoogte van Sint Agatha. De Grote Padbroek, zo werd het landgoed genoemd. Het was particulier bezit, mogelijk toen nog van de familie Van Sasse van Ysselt uit Boxmeer.

De tolgaarder, iemand die langs een van gemeentewege aangelegde grindweg geld (tol) vraagt aan passanten, en zijn compagnon hadden een aantal zakken bij zich en een fret. Dat diertje werd het hol van een konijn in gejaagd terwijl de andere openingen met een zak werden afgesloten. Een zeer effectieve manier om konijnen te vangen. Ze bleven nog leven ook, want als je ervoor zorgde dat de fret van tevoren had gegeten, bleef ie van het konijntje af.

Drie maanden later stond timmerman Van Cuijk in Den Bosch voor de rechter. Hij en Arts waren die bewuste nacht door de veldwachter tijdens het stropen betrapt; Arts was echter niet komen opdagen. Het tweetal werd ervan beschuldigd zonder toestemming van de eigenaar van het bos konijnen te hebben gevangen. Klopt niet helemaal, zei de timmerman. „Een kennis van me had wel toestemming en die heeft mij de fret uitgeleend om in dat bos konijnen te vangen. En Arts ging gewoon mee om te kijken.”

De rechters geloofden er niets van en verklaarden de twee schuldig aan stroperij. Zakken, konijnen en fret kwamen aan de staat toe en de stropers moesten elk 10 gulden boete betalen. Of zeven dagen de cel in. De proceskosten, 8 gulden en 30 cent, kwamen ook voor hun rekening. De thuisgebleven tolgaarder had er beter aan gedaan wél naar Den Bosch te komen. Nu kwam de deurwaarder uit Boxmeer het vonnis thuis afleveren. Inclusief de rekening daarvoor: 3 gulden en 16 cent. Dat was een duur uitstapje geweest in de Grote Padbroek.

Dit verhaal is geschreven door journalist/schrijver Geurt Franzen (www.geurtfranzen.com) en verscheen eerder in dagblad De Gelderlander (www.dg.nl/maasland).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Postuum BN'er Jan van der Pas
- Zichtbaar gezag

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

De Rijdende Rechter van 1834

..."dit is mijn uitspraak en daar moet u het mee doen"...

Vrederechter. Zo heette de rechter die tussen 1811 en 1838 uitspraak deed in relatief kleine geschillen. Vergelijk het met de kantonrechter die we nu kennen. Of met de rijdende rechter van de tv. Eigenlijk moest de Vrederechter vooral voorkomen dat een zaak bij de echte rechtbank werd aangespannen. Daarnaast had hij een aantal officiële taken, zoals aktes opmaken en beëdiging van ambtenaren. Het vredegerecht hebben we te danken aan het rechtsstelsel dat onder Napoléon is ontstaan.

Op maandag 22 december 1834 kreeg de Vrederechter in Boxmeer, dat was de in Nijmegen geboren Hendrik Sander van Hien (1798- 1884), een aardig geschil te behandelen. Het ‘boefje’ dat voor hem stond, was de smid uit Sint Anthonis. Niet zomaar een smid, nee, hij was meester ijzersmid. Een man van aanzien, deze Martinus Remmen. Zat ook goed in de slappe was. Zijn naam duikt regelmatig op in schuldbekentenissen uit die tijd. Herbergier Bekkers uit Boxmeer bijvoorbeeld had 1.160 gulden van de smid geleend. Boer Pijls uit Vierlingsbeek was hem 500 gulden schuldig en aan boer Van Sambeek uit Wanroij had hij 700 gulden uitgeleend.

Maar nu stond hij in de beklaagdenbank. Hermanus van Cuijk, horlogemaker uit Boxmeer, wilde geld van hem zien. Met Remmen had hij wel vaker zaken gedaan, maar nu was het spaak gelopen. De Sint Tunnisse smid had Van Cuijk gevraagd eens wat gouden zakhorloges te laten zien. Want Remmen wilde zijn zoon er een cadeau doen. Van Cuijk liet een aantal horloges bezorgen en kwam er mee naar Remmen. Maar die wilde er vervolgens niet uit kiezen. Zodat Van Cuijk onverrichter zake naar huis ging. Met de pee in. Want zelf maakte hij geen zakhorloges. Hij bouwde staande horloges (klokken). Hij had ze op zicht van een ander en had een voorschot moeten betalen. Remmen weigerde die kosten te vergoeden.

Vrederechter Van Hiem kon het chagrijn van Van Cuijk wel begrijpen. Vooral nadat een getuige, Johannes Hermans, onder eed verklaarde dat hij Remmen de bestelling had horen doen. „Het is overbekend”, aldus Van Hien, „dat Van Cuijk slechts horlogemaker is en geen koopman in gouden horloges.” Als je iets bij hem bestelt, kun je er van uitgaan dat hij kosten moet maken. En dus, zo vonniste Van Hien, moest Remmen met geld over de brug komen. De smid moest de horlogemaker 16,75 gulden betalen. Of de twee later nog zaken hebben gedaan? Daarover zwijgen de boeken…

Dit verhaal is geschreven door journalist/schrijver Geurt Franzen (www.geurtfranzen.com) en verscheen eerder in dagblad De Gelderlander (www.dg.nl/maasland).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Bij de kladden
- Moord en martelingen in Breda

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Opnieuw een genealogisch slagveld

Adellijke 'slagboom' uit de 18e eeuw

Vorige keer heb je misschien wel een traantje weggepinkt bij het verhaal van Jean Baptiste Barbou, die vele kinderen verloor. Zijn zoon Octavio Leon gaat het niet veel beter. Ook hij krijgt te maken met ziektes en sterfgevallen. Naast zijn eigen besognes heeft hij ook oog voor het ingewikkelde leven van zijn voorouders.

Kindersiektes
Octavio trouwt in 1766 met Alexandrina van der Vrecken en enkele maanden later beviel zijn vrouw al van 'een frisse Jonge'. Ook de geboorte van het tweede kind, Octavius Franciscus, verloopt voorspoedig. Uiteindelijk bestaat het gezin uit drie kinderen, die in 1772 allemaal getroffen worden door twee 'kindersiektes', namelijk de mazelen en kinkhoest. Wonderbaarlijk genoeg herstellen ze alle drie.

De kinderen van Octavio hebben in 1772 nog geluk...

Maar helaas, in 1781 treft het noodlot ook het gezin van Octavio en moet hij zijn tweede zoon begraven:

Den 10 augustus 1781, Laurentius dag, heeft het den Hemel behaegd deeze lieve jonge in den ouderdom van 12 jaer en 4 m(aanden) tot zig te roepen. Den 9e dag zijner siekte van de Roode Loop.'

Overhaaste doop
Veertien jaar na de geboorte van hun laatste dochter raakt Alexandrina plots wéér zwanger, op 44-jarige leeftijd. In 1784 bevalt zij in Roermond van 'eene frisse jonge,' die, hoe sterk hij ook scheen te zijn, na twee uur toch overleed.

Titelblad van het dagboek. Let op het toegevoegde 'my' bij zijn eigen naam!

Het vrome katholieke gezin probeerde uit alle macht nog een doop te regelen voor hun kindje, maar dit had nogal wat voeten in de aarde. Lees maar mee:

'De Heer pastoor (...) wijgerde dit (de doop) aen mijn knecht (...). Na vele cromme sprongen en excuses dat sulkx niet buijten permissie van den bisschop mocht geschieden, zoo kwam zijn eerwaarde meede maer te laet, 't kind had inmiddels van dat getalm den geest gegeeven.' 

Gelukkig gaf de vroedvrouw aan het kind nét op tijd gedoopt te hebben, waardoor ook dit kind een 'Engel in den Hemel' zou zijn, aldus Octavio.

Snuffelen
Ondanks alle zorgen om zijn eigen familie heeft Octavio vele papieren 'doorgesnuffeld', zo laat hij aan zijn neef weten. Eén van die resultaten is de bijzondere 'slagboom' die hij heeft opgesteld.

Detail van de ingewikkelde slagboom

Je ziet dat ook toen nog lang niet alle gegevens beschikbaar waren. Bovendien woonde een gedeelte van zijn familie in Boxmeer, een andere tak in Amsterdam en sommigen zelfs in Spanje! Octavio's oom en tante hebben overigens pech gehad: zij konden niet zorgen voor verder nageslacht, ondanks hun vijf (!) kinderen. Octavio geeft de reden aan: 'vier geestelijcken en eene ooverblijvende ongeluckige dochter.'

Voorkant van het dagboekje

Dit dagboekje heeft ons een beeld gegeven van de tragische lotgevallen van een achttiende-eeuwse adellijke familie. Deze persoonlijke archiefstukken kunnen nu weer helpen bij het puzzelen van onze eigen 'slagbomen', parentelen of kwartierstaten...

Geschreven door:
Lisette Kuijper  

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Genealogisch slagveld
- Familiedrama in Boxmeer

De beste verhalen via e-mail ontvangen?
 

Genealogisch slagveld

Een waar slagveld, deze genealogische 'slagboom'

Genealogie een luxe hobby van de laatste decennia? Absoluut niet! Ook in de vroege 18e eeuw snuffelden (vooral adellijke) mensen in stokoude papieren op zoek naar hun roots. Jean Baptiste Barbou en zijn zoon hebben zelfs een genealogisch dagboek bijgehouden. Hierin geven ze ook een uniek inkijkje in hun eigen, soms tragische levensloop.

Persoonlijke tragedies
De adellijke familie Barbou woonde begin 18e eeuw in Amsterdam, verhuisde later naar Roermond en een aantal kwam later in Boxmeer terecht. Vandaar dat het unieke dagboek in ons archief in de collectie Hengst terecht is gekomen.

Voorkant van het dagboekje van de familie Barbou, begonnen in 1718

Jean Baptiste (1702-1758) pakt voor het eerst de pen op in 1718 en later neemt zoon Octavio Leon het stokje van hem over. De vader, die duidelijk een netter handschrift had dan zijn zoon, begint met een keurige opsomming van overleden familieleden, onder wie zijn ouders, broer en zus.

Naarmate je verder komt in het dagboek wordt het verhaal steeds persoonlijker en tragischer. Aanvankelijk meldt Jean in 1728 dolblij de geboorte van zijn eerste kind, Anna Maria Catharina. Daaronder heeft zijn zoon 37 jaar later geschreven dat zij 'vol deugden en verstand' aan de 'teering' is overleden.

De eerste van vele sterfgevallen...

Dit was helaas niet het enige sterfgeval dat de familie Barbou heeft moeten betreuren. De tweede dochter van Jean en zijn vrouw Theresia Maria de Kesschietre van Havre heeft wel geluk en trouwt zelfs tweemaal. Helaas gold dit niet voor haar vele broertjes. De één na de ander werd in het familiegraf van de Amsterdamse oude kerk bijgezet...

'Lief kint' 
Er zullen heel wat tranen zijn gelaten, daar aan de Keizersgracht in Amsterdam. De tweede zoon van Jean overleed als tweejarige peuter. Je houdt het zelf bijna niet droog als je verder leest. Ook zijn derde zoon Josephus, geboren op 22 juni 1737, sterft enkele jaren later. Zijn aantekening van 22 juni 1741 gaat door merg en been:

Ooverleeden 22 juni 1741 denselve dagh van zijn geboorte (...) in d'ouderdom van vier jaer (...) 
NB: dit was een lief en aenvalligh kind van groote verwagting' 

Let op de laatste zin van een door verdriet verscheurde vader

'Koopere spijkerties' 
De volgende zoon overleeft zijn kindertijd, maar overlijdt op een oorlogsschip in 1760.  Het zevende kind werd geboren na een zwangerschap van slechts zeven maanden. Het heeft enkele maanden gevochten voor zijn leven, maar redt het uiteindelijk niet.

Elk kind wordt zorgvuldig begraven in het familiegraf en wordt gelegd in 'het kissie met koopere spijkerties.' Gelukkig viel dit lot niet ten deel aan het laatste kind van Jean en Theresia Maria. Dochter Maria Elisabeth is een langer leven gegund en is zelfs getrouwd in 1774.

Volgende keer:
Een gedeelte van deze familiegeschiedenis kun je hierboven terugvinden in de zogenaamde 'slagboom', gemaakt door Octavio Leon Barbou. Volgende week lezen we over zijn genealogische speurwerk én over zijn eigen tragedies...

Geschreven door:
Lisette Kuijper  

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Bastaard sluipt in adellijk wapen
- Familiedrama in Boxmeer

De beste verhalen via e-mail ontvangen?
 

Tour mee door de tijd!

Wie wil er nou geen ritje maken in één van deze prachtige touringcars?

Sinds kort kun je zoeken naar duizenden Brabantse auto's en eigenaren op onze nieuwe website De auto van m'n opa. Misschien heb je de prachtige oude Ford van jouw opa al gevonden, maar weet je ook in welke prachtige touringcar hij op schoolreisje ging? Of in welke luxe bus het gezin op vakantie ging naar Duitsland of de Veluwe? Kom en tour met ons mee!

Avontuurlijke reisjes
Wie denkt dat men vroeger alleen maar op vakantie ging naar Drenthe heeft het mis. Toeringcarbedrijf Jos Laarakkers uit Boxmeer-Sambeek verzorgde reizen naar Amsterdam, de Ardennen en had zelfs een uitgebreide vierlandentocht in de aanbieding!

Wie is er mee geweest op reis met Jos Laarakkers?

Jos zorgde ook voor schoolvervoer!

De touringcars van Jos reden in de jaren dertig al rond in de omgeving van Sambeek en Boxmeer.  In die tijd vervoerde hij ook schoolkinderen, zo blijkt uit onze archieven. Kijk maar eens naar het geldigheidsbewijs van één van zijn prachtige autobussen uit 1933. Was jij misschien één van die kinderen of ken jij iemand die bij Jos in de bus zat?

Deel je verhaal!
Niet alleen vóór de oorlog kon je een ritje maken in de touringcars van Laarakkers. Een foto uit 1966 laat een verkeerstelling zien, waarbij ook een bus van Laarakkers de controlepost passeert.

Ook in 1966 waren de touringcars nog op de weg te vinden

Heb jij zelf weleens plaatsgenomen in één van deze luxe autobussen? Welke reisjes heb je meegemaakt? Laat het ons weten! Heb je zelf nog leuke foto's en verhalen van Brabantse auto's en hun eigenaren? Die kun je kwijt op onze nieuwe website De auto van mn opa. Veel kijkplezier!

Geschreven door:
Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Haal die schaars geklede dame van je motorkap!
- Hoe zag de auto van jouw opa er uit?



De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Massaontslag in Boxmeer!

Eén van de sigarenfabrieken in Boxmeer ná het ontslag, rond 1910

Wie denkt dat de vele massaontslagen een product zijn van de 21e eeuw als gevolg van de economische crisis, heeft het mis. Ook eind negentiende eeuw was het soms moeilijk om brood op de plank te krijgen en de arbeidsomstandigheden waren ronduit slecht. In 1895 maakten enkele 'socialisten' een vuist voor de Boxmeerse sigarenmakers, die vervolgens hun werk neerlegden. Voorgoed, zo bleek later, toen zij door de burgemeester en de pastoor (!) werden ontslagen...

Staking!
Aan het einde van de negentiende eeuw vormden zich vele socialistische organisaties, die de problemen van de arbeidersklasse aan de kaak wilden stellen. In februari 1895 probeerden enkele socialisten zo'n organisatie in Boxmeer in het leven te roepen, namelijk de 'Nederlandschen Sigarenmakers en Tabaksbewerkers Bond.' Negentien sigarenmakers gingen hier grif op in en werden lid van deze bond.

Strooibiljet van de bond: wie durft er wél op te staan voor de 19 arbeiders?

De sigarenfabrikanten zagen dit met lede ogen aan en stelden de negentien arbeiders voor de keuze: of de bond de rug toekeren of de fabriek verlaten! Ze moesten namelijk niets hebben van deze 'rooie rakkers.' De betrokken sigarenmakers bleven echter lid van de bond en werden tijdelijk uit de stakingskas betaald.

Rooie rakkers?
Hoe moedig deze keuze misschien ook was, het betekende wel dat bijna twintig sigarenmakers zonder werk kwamen te zitten en hun (vaak grote) gezinnen niet konden voeden. Langzamerhand raakte de stakingskas leeg, werden hun oude arbeidsplaatsen door anderen opgevuld en moesten de stakers dus noodgedwongen op zoek naar nieuw werk.
 

Advertentie in het Boxmeers Weekblad van augustus 1895: wie neemt de plaats van de ontslagen arbeiders in?

De sigarenmakers uit Boxmeer werden dus massaal ontslagen door de burgemeester en de pastoor van het dorp, omdat ze lid werden van een 'socialistische bond.' Maar was dit ook echt zo? Volgens de NSTB zelf was dit geenszins het geval! 'Welnu, de Ned. Sigm-. en Tabakbew. Bond is bij geen der kerkelijke of politieke partijen aangesloten. Zij is dus geen christelijke, maar ook geen socialistische vereeniging.' Ze halen zelfs paus Leo XIII aan, die wijst op de slechte toestand van arbeiders in Europa.

Onbescheiden burgemeester
De NSTB is er heel duidelijk over in hun strooibiljet en beschuldigen de Boxmeerse burgemeester en pastoor voor het drama dat zich heeft voltrokken: 'De Pastoor toch heeft veel kwaad van den Ned. Sig. en Tabakbew. Bond gezegd, doch was niet te spreken toen wij kwamen om die leugens te weerleggen. De Burgemeester was zeer onbescheiden en wees ons als 't ware de deur.' Maar het wordt nog mooier; de burgemeester verzekerde de bond dat hij de fabrikanten zoveel mogelijk zou steunen en de 19 arbeiders zoveel mogelijk zou tegenwerken!

Een onverbiddelijke priester en bruuske burgemeester

Hoe het afliep met de arme sigarenmakers zelf? De Boxmeerse fabrieksdeuren bleven voor hen potdicht en zij zochten hun geluk elders, vaak in Duitsland...

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Exotische sigaren uit Grave
- Malle Pietje met zijn sigaar...

Zweet, pannenkoeken en honden in Brabant

Beeld van Lodewijk Napoleon in het Kouwenburgs kerkje in Aarle

Tijdens zijn korte regeringsperiode bezocht Lodewijk Napoleon Bonaparte ook Brabant. Aanleiding daarvoor was een mysterieuze zweetziekte die deze provincie teisterde. Maar Lodewijk vond er niet alleen maar kommer en kwel; hij sloot een bijzondere vriendschap met de straathond Tiel én hij verorberde stapels pannenkoeken tijdens zijn reis. 

Bloed, zweet en tranen...
De geheimzinnige zweetziekte, die in Brabant heerste was één van de redenen voor Lodewijk Napoleon om deze provincie te bezoeken. Geschokt door het lijden liet hij direct de benodigde geneesmiddelen bezorgen, doneerde geld voor de eerste noden en liet een arts uit Boxmeer halen. Enkele weken later was de epidemie bedwongen.
Verder was een deel van Brabant zwaar getroffen door overstromingen en zette de koning zich in voor de teruggave van katholieke kerken aan de katholieken.

Een wereldreis met een bijzondere metgezel...
In het vroege voorjaar van 1809 vertrok Lodewijk Napoleon vanuit Apeldoorn op weg naar Grave. Onderweg stuit hij op de gevolgen van de watersnood en in Tiel springt opeens een verwaarloosde straathond in zijn koets. Vol liefde adopteert Napoleon het beest en noemt hem Tiel.
Maar liefst een ruime maand lang trok Lodewijk samen met Tiel door Brabant, namelijk van 13 april tot en met 17 mei 1809. Tijdens deze reis werden de dorpen Tilburg, Oosterhout en Roosendaal tot stad verheven.

De lange reis van Napoleon dwars door Brabant. Bron: Omroep Brabant

Deze reis had grote culturele, politieke, religieuze en sociale gevolgen voor Noord-Brabant. Langs Grave via Eindhoven, 's-Hertogenbosch, Heusden, Waalwijk, Oosterhout, Tilburg en Steenbergen reisde de koning naar Bergen op Zoom. Gedurende deze reis verleende de koning bijstand bij een cholera epidemie die in het dorp Aarle (bij Helmond) was uitgebroken.

Op 1 juli 1810 doet de koning afstand van zijn kroon en op de terugweg bij Hannover slaat het noodlot toe. Zijn koets slaat om en zijn maatje Tiel komt tussen de wielen terecht en overlijdt.

Nationale pannenkoekendag
Behalve met de Nederlandse taal en cultuur maakte Lodewijk Napoleon ook kennis met de Hollandse keuken.  Zijn lievelingsgerecht was pannenkoek. Daarom en vanwege zijn benoeming tot koning van Holland op 5 juni 1806 werd op 5 juni de nationale Pannenkoekendag ingesteld. Inmiddels is deze traditie verdwenen en verplaatst naar de laatste vrijdag van maart.

Meer weten over Lodewijk Napoleon?
Wil je meer weten over deze koning en zijn invloed in Brabant? Kijk dan naar onderstaande websites:

https://www.facebook.com/miny.vroegindewey
https://twitter.com/Verhalenkoerier
http://www.degroteklok.nl/?p=3208 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
-  Digitaal op bezoek bij Napoleon en Joséphine
-  Het 'Konijn van Olland'
 

Gastblogger Miny Vroegindewey

Dit was de laatste gastblog van de hand van Miny Vroegindewey. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vele Handen nodig!

Kun jij het nog volgen? 45 erfgenamen op een rijtje!

Nee, dit is geen keurig uitgewerkte stamboom, zorgvuldig getekend door gedreven genealogen. We zien hier een tekening van een notaris uit 1850, voor wie het allemaal even teveel werd. Maar liefst 45 mannen en vrouwen stonden te springen om de erfenis van twee overleden Boxmeerse inwoners. Een wel heel bijzonder voorbeeld uit onze rijke notarisarchieven, waar jij ook zelf een handje mee kunt helpen via ons Vele Handen project!

Alle handtekeningen verzamelen!

De Boxmeerse notaris Johannes Josephus Verbunt had er zijn handen vol aan; maar liefst 45 erfgenamen meldden zich na het overlijden van Gerardus van der Pas in 1838 en diens vrouw Johanna Walraven in 1847. Dit kinderloze echtpaar overleed te Boxmeer, maar had ook bezittingen in Amsterdam. Verder bezaten de echtgenoten grote sommen geld, waar de verschillende families op zaten te azen.

Onder de erfgenamen bevonden zich uiteraard broers, zussen, neven en nichtjes van het overleden echtpaar, maar ook enkele regenten van het Amsterdamse maagdenhuis en een echte baron! Hiernaast hebben velen van hen gretig hun handtekening onder de notarisakte gezet.

Bijzondere begrafeniskosten

Natuurlijk werd er ook flink uitgepakt voor de begrafenis van de echtelieden. Wat dacht je bijvoorbeeld van het kopen van een doodskist? Hier legde de executeur 18,20 gulden voor neer bij de timmerman. Aan twee dames werd 5 gulden betaald voor het 'ontkleeden van het lijk' en tijdens de begrafenis werd maar liefst 120,56 gulden besteed aan het uitdelen van brood voor de armen!

Gelukkig zijn niet alle notarisakten zo omvangrijk en complex. Maar je kunt er veel interessante, opmerkelijke en persoonlijke verhalen in vinden, waardoor de geschiedenis echt gaat leven.

Help onze notarissen het internet op!
Het BHIC start een nieuw VeleHanden.nl project rond het toegankelijk maken van notarisarchieven. Huwelijksvoorwaarden, toestemmingen, schuldbekentenissen, boedelbeschrijvingen of testamenten? Je komt het allemaal tegen in deze archieven, want notarissen legden ze in duizenden akten vast. Help je mee deze akten toegankelijk te maken en zo een van onze belangrijkste en populairste archieven digitaal doorzoekbaar te krijgen? Uitdagend is het zeker, want je gaat niet alleen indiceren, maar ook transcriberen.

Bovendien kun je volgende week vrijdag 17 april van 10.00 tot 12.30 uur in Grave terecht voor een startbijeenkomst, waarin je uitleg krijgt over het Vele Handen project. Meer informatie over het project en de bijeenkomst vind je hier.

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
-  Adellijke omzwervingen
-  Kasteelgeheimen...

Wilde klopjachten!

Oogst van een konijnenjacht in Reek in 1959

Nederland is op dit moment in de ban van de agressieve oehoe, die nietsvermoedende slachtoffers maakt in de omgeving van Purmerend. Er vindt een heuse klopjacht plaats op de angstaanjagende uil, die de (overigens diervriendelijke) vallen tot nu toe heeft weten te ontwijken.

In het verleden werd groter geschut ingezet om 'schadelijk ongedierte' bij de kladden te vatten. Allerhande vogels en ook schattige konijntjes werden met jachtweren omgebracht. Bovendien werd het geschoten wild vaak opgediend op de tafels van de rijken. Ga vandaag mee op jacht in Schaijk, Boxmeer en Grave!

'Een bekwaam konynenverdelger'
De jacht in de twintigste eeuw werd vooral gekenmerkt door het jachtgeweer. Zo is aan tientallen personen in de gemeente Schaijk een vergunning verleend om eksters, kraaien en vooral konijnen af te schieten. Maar niet iedereen viel dit 'geluk' ten deel.
Zo verleende de burgemeester van Schaijk iemand geen vergunning, 'wijl de ondervinding mij leerde dat dit zenuwachtig mensch tamelijk onvoorzichtig en slordig is, zoodat ik hem geen geweer toevertrouw in het publiek,' aldus de burgemeester. Bovendien was de handtekening onderaan het aanvraagformulier vervalst!

Er waren ook bekwame 'konynenverdelgers'  in Schaijk!

Gelukkig waren er ook kundige mensen, die wél overweg konden met een geweer. Zo wordt ene Bressers naar voren geschoven als 'een bekwaam konynenverdelger.' Opvallend is het feit dat bij de jacht gebruik móest worden gemaakt van het geweer. Mensen die honden, vallen of strikken inzetten om dieren te doden, werden bestraft en tevens werd hun vergunning ingetrokken.

Gierige graaf
De jacht was niet alleen bedoeld om dieren te doden die schade aanrichtten op landbouwgronden, maar ook om voornamelijk de rijke bovenlaag te voorzien van smakelijk 'wiltbraed.' Graaf Frans Wilhelm van den Bergh had hier in 1734 iets op gevonden; hij verbood namelijk iedereen in de heerlijkheid Boxmeer om 'wilt, hetzij jonck of oudt' te doden.
 

Verbod op het doden van 'wilt' en het pakken van patrijzen eieren

Ook mochten er geen dieren met de hand worden gevangen en moesten de inwoners van Boxmeer en Sint Anthonis van de kostbare eieren van patrijzen afblijven. Ze mochten deze zelfs niet eens aanraken! Degene die toch een poging durfde te wagen, zou worden gestraft én het gevangen jonge wild moest bovendien aan de graaf worden afgestaan. Deze graaf zal zijn buikje waarschijnlijk goed rond hebben kunnen eten van al het wild dat rond Boxmeer en 'Sint Tunnis' werd gevangen.

Smeekbede
November 1701. In Grave moest alles uit de kast worden gehaald voor de verjaardag van stadhouder Willem III, op dat moment koning van Engeland. Bij een Graafs raadslid werd een 'vrolijke maaltijd' georganiseerd, waarbij natuurlijk vele soorten 'wildbraed' niet mochten ontbreken.

Smeekbede van een arme bode om een paar kruimels wild

De brief zelf is niet het meest opvallend aan dit archiefstuk, maar wel het kleine 'vodje' papier dat er tussen is geschoven. Waarschijnlijk heeft de bode van deze missive de stoute schoenen aangetrokken in de hoop dat de heer des huizes medelijden met hem kreeg.

Hij schrijft namelijk in deze 'PS' of de lezer aan hem wil denken als de 'overvloet' van de maaltijd het lijden kan. De arme bode verzoekt hem een 'braeve maaltijd' te geven, aangezien hij al afhankelijk is van de liefdadigheid van 'confraters en andere goede vrienden.' Laten we hopen dat de rijke graven en hertogen enkele kruimels van het wilde feestmaal voor hem hebben overgelaten...

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Dagboek gaat nú voor je open!
- De papegaai van Nuland

Bijzondere geschiedschrijving door 90-plussers

...bijzondere geschiedschrijving door negentigjarigen...

Morgen, 22 november, verschijnt het boek: ’Negentig+.  Het verhaal en gezicht van een regio’ van schrijver en regiodichter Marco van de Plasse. Van de Plasse heeft meer dan veertig Negentigplussers uit vrijwel het hele Land van Cuijk geïnterviewd over de eerste veertig jaar van hun leven, met het accent op de wederopbouw, vlak na Tweede Wereldoorlog.

De oudste is 105 en de andere mensen zijn geboren in de jaren ’10 en ‘20 van de vorige eeuw. Ze wonen verspreid over twintig kerkdorpen, evenredig verdeeld over de gemeenten Cuijk,  Boxmeer, Sint Anthonis en Mill & St. Hubert. Else van der Sloot portretteerde de geinterviewden.

Er komt een breed scala aan onderwerpen en beroepen aan bod. Van keuterboer tot fabrieksdirecteur en van snoepjesverkoopster tot politica. Door die verschillende invalshoeken is het boek niet alleen cultuur-historisch interessant maar ook amusant om te lezen:

“… Ik belde toen naar de Lacto (Nutricia) of ze gauw een melkwagen wilden leegmaken en deze te vullen met water, zodat ik met m’n mannen de brand kon gaan blussen …”

“… Koos was toen voorzitter van JVC, maar hij had ook een stuk of tien schapen. Die liet ie vaak op het veld grazen om het gras kort te houden. Maar schapen poepen ook, en daarom ging Koos op de ochtend dat de voetballers moesten spelen altijd al vroeg het veld op om de keutels eraf te scheppen … ”

“… Er waren geen taal- of rekenboeken. Ik zette de sommetjes gewoon op het bord. De leerlingen moesten ze dan overschrijven. Eerst in het klad met een potlood, daarna in het net, met een kroontjespen…”.


Naast hun persoonlijke verhalen, geven in de inleiding van het boek een aantal Negentigplussers een mooie gedachte over ‘de kunst van het (heel) oud worden’. 22 November vindt de boekpresentatie plaats in het Oorlogsmuseum in Overloon. Zes maanden lang is hier ook een expositie te zien zijn over deze Negentigplussers. In groot beeldformaat en met twee documentaires. Daarna ‘reist’ de expositie door het Land van Cuijk, om zo wellicht een bijdrage te leveren aan een stukje cultureel erfgoed. Het boek kost € 29,95 is verkrijgbaar in regionale boekhandels en is een uitgave van Trendletter. 


Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Opa en oma in het bejaardenhuis
- Rangen en standen

Het einde van de ' verdrietige saecke'

Welke smeuïge details werden voor de 'cuijsche ooren en gedagten' van de rechter achtergehouden?

Zo, het zit erop. Alle getuigen in de zaak van Petrus Bufflée en Sibilla van Doorn zijn gehoord. Nu is het aan de rechters om alle verhalen, roddels en feiten tegen elkaar af te wegen en tot een zorgvuldige, weloverwogen beslissing te komen. Maar eerst doen Sibilla en Petrus allebei nog een laatste, emotionele oproep aan de rechters om hun hachje te redden. Wie krijgt er gelijk? We lezen het deze week in de spannende ontknoping van deze achttiende-eeuwse rechtszaak...

Rekenwonder
Sibilla werd in deze rechtszaak bijgestaan door haar momboir Gerard van Leunen. Hij voert een vurig pleidooi om Petrus Bufflée achter de tralies te krijgen. Zo rekent hij uit dat Sibilla precies in de 37e week, dus de 9e maand, na de Sambeekse kermis in 1732 is bevallen van een dochter: 'waaruit claar is te sien dat de opposante op den 31sten augusti 1732 bij den geopposeerde geweest en getracteert zijnden, doenmaals ook van hem is beswangert geworden.'

De momboir heeft kennelijk nog nooit van te laat of te vroeg geboren kinderen gehoord. Toch presenteert hij het als sluitend bewijsstuk. Verder voert hij aan dat de rechters geen enkele manspersoon hebben kunnen vinden die 'godt en ziel vergetent genoeg was om (...) onder ede te verclaren' dat hij met Sibilla vleeselijke conversatie heeft gehad. Alle verklaringen zijn uitsluitend gebaseerd op roddels, aldus Van Leunen.

Adam en Eva?
Momboir Gerard van Leunen wenst verder geen woorden vuil te maken aan de roddels van de soldaten en de buurvrouwen. Volgens hem moeten de 'cuijsche ooren en gedagten' van de rechters bespaard worden en niet worden verveeld met 'dusdanige obschene en goddelosen veltstuckjes.'

Zelfs Adam en Eva worden erbij gehaald in de expliciete beschrijvingen!

Toch is hij in het fragment hierboven zelf ook erg expliciet in zijn bewoordingen. De synoniemen die meermaals terugkomen in dit dossier zijn zeer vindingrijk te noemen. De liefhebbers kunnen deze uitspraken zelf lezen in deze blogreeks, maar het woord 'Eva(is)snuijter' wilden we jullie toch niet onthouden. Petrus meende echter niets met deze 'snuijter' te maken te hebben gehad!

Petrus als slachtoffer
Vervolgens was het de beurt aan Petrus. Hij ontkent 'nochmaels wel uijtdruckelijck dat oijt eenige vleeselijcke conversatie met voornoemde Sijbilla heeft gehadt' en hij wenst een eind te maken aan 'deese verdrietige saecke.' 

Petrus wil aan deze 'verdrietige saecke een Eijndt maecken'

Bufflée ontkent niet alleen de beschuldiging van Sibilla, hij kruipt zelfs in de slachtofferrol! Lees hieronder maar van welk 'quaedt' hem door 'Schele Sibil' was aangedaan:

Wie is hier nu het slachtoffer?

Tot slot legt Petrus uit dat hij er niet op uit is om Sibilla schade toe te brenge, maar dat het hem alleen te doen is om een huwelijk met 'sijn lieffste Theresia Sijben', met wie hij al officieel verloofd is.Wat denk je? Zou hij gelijk krijgen en toestemming om met zijn geliefde te trouwen?

Eind goed, al goed?
Na lang beraad hebben de rechters een oordeel geveld 'ten voordeele van Peter Bufflée en ten nadeelen van gemelden Sibilla.' Meteen doet de laatste een appel en gaat dus in beroep tegen deze beslissing. Maar in plaats van de goedkeuring van dit appel af te wachten, vragen Petrus en Sibilla beiden uitstel aan bij de 'wereldlijke rechters', om zo de zaak onder de geestelijke rechter onder compromis te stellen.

Op 18 november 1733 wordt dat compromis tussen beide partijen gesloten bij Mattheus van den Broeck. Petrus en Sibilla hadden duidelijk geen behoefte aan lange (en kostbare!) gerechtelijke procedures: 'omdat eene sware procedure te dugten stond, tot voorcominge van alle het welke soo verclaarden beijde de comparanten (...) van hier door geen het minste nadeel te willen toebrengen aan de geestelijke off wereldlijcke jurisdictie.'

Van Sibilla ontbreekt na deze datum ieder spoor, maar Petrus Bufflée trouwt te Boxmeer met zijn geliefde Theresia Sijben en kan in elk geval ongestoord zijn gang gaan: hij zet maar liefst vijf kinderen op de wereld!

Lisette Kuijper - medewerkster studiezaal Grave

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Zo moeder, zo dochter?
- Vunzige verklaringen
- Bemoeizuchtige buurvrouwen