Wie maakt het verhaal van de Boheemse trapnaaimachine af?

...voorbeeld van een trapnaaimachine...

Het is een aangrijpend verhaal op onze site, over de Bossche bevrijdingsbaby, en de angst van zijn vader Michel de Reeper om te overleven tussen al het heftige oorlogsgeweld in Den Bosch. Michel schrijft hierover aan zijn broer Frans de Reeper en echtgenote Otti. Bijzonder genoeg is de trapnaaimachine van deze Otti binnenkort te zien op de Dutch Design Week in Eindhoven.

Joos Hamers reageerde op het verhaal op de site. “Toen ik in 1970 ging studeren en op kamers ging, kreeg ik van deze 'tante' Otti haar trapnaaimachine mee. Eigenlijk staat die inmiddels in de weg, niemand wil hem meer hebben, maar ik kan hem niet wegdoen omdat er een bijzonder verhaal aanzit, dat ik maar voor een deel ken.”

“Ik weet niet hoe en waar Frans de Reeper en Otti Muller elkaar hebben ontmoet. Zij kwam uit Oostenrijk, daar woonde ook haar familie. De familie was van origine Duits en woonde in Bohemen, waarschijnlijk al vele generaties. Daar zijn zij verdreven en gevlucht naar Oostenrijk. Ik vermoed ergens nog in WOII, want uit de brief maak ik op dat Otti in december 1944 al met Frans de Reeper was getrouwd en in Heerlen woonde.”

“Over de trapnaaimachine heb begrepen dat zij die na de oorlog nog heeft opgehaald of heeft laten ophalen (?) uit Bohemen, onder het mom van bruidsschat, mogelijk nog met andere spullen, die ze door de vlucht hebben moeten achterlaten? Wat ik ook heb begrepen is dat Frans de Reeper daar nogal wat voor heeft moeten doen/regelen, om dat mogelijk te maken.”

“Dit is een stukje van de geschiedenis die maar weinig mensen kennen. Ik wil dit nog proberen te reconstrueren. Ook omdat de naaimachine nu onderdeel gaat worden van een expositie in het Van Abbemuseum in Eindhoven, in het kader van de Dutch Design Week 2015 over 'dingen' die van waarde zijn.”

Maar wie weet meer? Wie kan het verhaal van Joos verder aanvullen? Wie maakt het bijzondere verhaal van een Boheemse trapnaaimachine af? Laat het ons weten!

Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Bossche bevrijdingsbaby
- Achter de Singer

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Schuilt in jou een echte boevenvanger?

...welke boef pak jij in z'n kladden?...

Schuilt in jou een echte boevenvanger? Grijp jij dat elfjarige schoffie in de kraag dat appels heeft gejat uit de winkel of ga jij achter die man aan die vrouwen lastigvalt? Voor alle duidelijkheid: de boeven moeten worden “opgepakt” uit de gevangenisregisters van 1821 tot 1940. Hoe? Lees maar verder…

Het is de bedoeling dat met dit speciale project Brabantse gevangenisregisters (1821-1940) worden geïndixeerd. In de inschrijvingsregisters kun je op dit moment alleen op datum zoeken; een naamindex is meestal niet voorhanden. Daar brengt dit project verandering in. Liefhebbers (misschien ben jij dat wel?) lezen scans uit de registers en halen daaruit de naam, leeftijd, geboorteplaats en misdrijf. Daarmee wordt de boef 'vindbaar' voor onderzoekers.

Voor dit project wordt samengewerkt met de website VeleHanden, een online platform waarop archiefdiensten scans kunnen aanbieden zodat het grote publiek, de 'crowd', kan helpen om deze archieven beter toegankelijk te maken. Iedereen kan digitaal (of online) meedoen: het is leuk werk, beslist niet moeilijk en bovendien erg nuttig. 

Wat zijn gevangenisregisters?
Gevangenisregisters vormen de kern van de administratie van het gevangeniswezen uit de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw. Ze geven een zakelijke opsomming van gegevens van personen die in de strafinstellingen verbleven. Samen met jou willen wij de inschrijvingsregisters van de Brabantse strafgevangenissen over de periode 1821-1940 op naam toegankelijk maken. Het resultaat wordt een online database waarin iedereen op persoonsnaam de gevangenisregisters kan doorzoeken.

Die registers betreffen vooral de grote strafgevangenissen van 's-Hertogenbosch, Breda en Eindhoven, maar ook van enkele andere Brabantse strafinstellingen.Deze inschrijvingsregisters kunnen niet alleen gebruikt worden voor genealogisch onderzoek, maar bieden ook mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek van sociologisch/psychologische en criminologische aard. Ze geven persoonsinformatie als de naam, geboortedatum, -plaats en het beroep van de gevangene - mannen en vrouwen - maar bevatten ook informatie over de veroordeling door een rechtbank en het begane misdrijf.

Vaak geven de registers ook een signalement van de gevangene en gegevens over zijn of haar ouders, de burgerlijke staat, het genoten onderwijs en gedrag in de gevangenis.Waarom dit project?Wil je ons helpen met het digitaal toegankelijk maken van de oude Brabantse gevangenisregisters? Meld je dan snel aan via www.bhic.nl/velehanden of ga direct naar:www.velehanden.nl (kies bij de projecten voor ‘Gezocht! Inkloppers van Brabantse gevangenisregisters 1821-1940’).

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De Zwarte Ruiter
- Veldwachters

Sigaartje erbij?

Prachtig briefhoofd van sigarenfabriek én hofleverancier Karel I uit Eindhoven

Tegenwoordig wordt er meer geld gestoken in campagnes om van het roken af te komen dan voor sigaretten en sigaren. Denk maar aan de reclames van nicotinepleisters en de afschrikwekkende teksten op sigarettenpakjes. Dat was begin en halverwege de twintigste eeuw wel anders! Diverse sigarenfabrieken maakten al een heel werk van hun briefhoofden, die soms wel een halve pagina in beslag namen!

Sigarenfabriek 'In de Zwaan' uit Boxtel

Hierboven kon je al een prachtig exemplaar zien van Karel I sigarenfabrieken uit Eindhoven. Op papier ziet de brief er overigens nóg indrukwekkender uit, omdat de rode letters met extra glans zijn gedrukt.

Hiernaast is een rekening te vinden van de sigarenfabriek 'In de Zwaan' uit Boxtel, waarin de fabrikant ook meteen vist naar goede mond-op-mond reclame: 'Wij wenschen u goede ontvangst en hopen dat de zending Uwe volle goedkeuring zal wegdragen om daardoor weldra met Uwe verdere gunstige berichten te mogen worden vereerd.'

Het briefhoofd van de landelijke tabaksfabriek Van Nelle spant echter de kroon. Bijna een halve pagina is ingeruimd voor de prachtige tekening. Ook in Brabant had deze fabriek enkele vestigingen, namelijk in 's-Hertogenbosch en in Breda.

Uitgebreid briefhoofd van tabaksfabriek Van Nelle

Volgende week: Graafse sigarenetiketten!

Niet alleen de briefhoofden van sigarenfabrieken kunnen gezien worden als ware kunstwerken, ook sommige sigarenetiketten zijn prachtig om te zien. Volgende week zullen we enkel exemplaren uit Grave laten zien, waar in de twintigste eeuw ook een sigarenfabriek heeft gestaan. 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

-  Van sigarenfabriek tot woonwijk: Boxtel in beeld

-  Roken naar hartenlust...

Over Vondel en faillissementen

...van het dossier uit het archief van de Arrondissementsbank Den Bosch... 

De Remmington schrijfmachine was - met een waarde van 55 gulden - het duurste apparaat dat te vinden was in de NV Gomarus Sigarenfabrieken, v/h Norbert van Reuth in Eindhoven. Het bedrijf ging failliet in 1938 en daarom werd een lijst opgemaakt van de inventaris van de fabriek. De inventarislijst geeft een aardige inkijk in de bedrijfsvoering. Vanaf dit jaar zijn deze stukken openbaar.

Het feit dat er honderd zitplaatsen waren, zegt iets over het arbeidsproces in de fabriek van Norbert van Reuth. Met verder 'drie oude stoelen' - à 75 cent - en een 'bruin geverfd bureautje' - met een geschatte waarde van 4 gulden 50 probeer je je een beeld te vormen hoe Van Reuth zijn bedrijf heeft gerund.

Ten eerste is de keuze voor de naam van het bedrijf opvallend: Gomarus, bekend als voorman van de contraremonstranten. De link naar sigaren is niet direct duidelijk. Maar Van Reuth stond bekend om zijn liefde voor de literatuur. Volgens overlevering ging hij lezend naar zijn werk en kwam hij na de middagpauze weer lezend terug. Hij publiceerde over Vondel in de nieuwe reeks van de Dietsche Warande. Vondel en Gomarus waren tijdgenoten in de gouden eeuw. Zou dat het aanleiding zijn geweest om de fabriek hiernaar te noemen? We weten het niet. Wel is na te gaan hoe de fabrieken van Gomarus eruit hebben gezien want dat vinden we op deze site van Ouw Woensel.

...van de inventarislijst...

Verder zien we op de inventarislijst van Van Reuth dat een 'electrische klok' twee gulden waard is en het kacheltje met kolenkit zeven gulden. Alles bijelkaar komt deurwaarder Gerardus van Hoorn uit op een bedrag van 1626 gulden en 70 cent. Daarna wordt het bedrijf opgeheven 'door insolventie na faillissement'. Einde van de exploitatie van een sigarenfabriek 'met al hetgeen daartoe in den ruimsten zin behoort'.

Meer weten? In het archief van de Arrondissmentsrechtbank Den Bosch valt veel meer te ontdekken, ook over faillissementen van bijvoorbeeld de Stoomschoenenfabriek Van Schijndel te Waalwijk, Germania Schoenencentrale te Den Bosch en fabriek Hollandsche Stoel en Meubelindustrie in Oirschot. Maar ook Vereniging de Katholieke Kring uit Den Bosch, Coop. Vereniging de Unie van verzekerden ter behartiging hunner belangen bij verzekeraars te Den Bosch, Maatschappij tot exploitatie Radiocentrale St. Jan te Den Bosch gingen in 1938 over de kop. Tussen de stukken vinden we overigens ook één bank die zijn hoofd niet boven water wist te houden; die van Leon Hartog, bankier in Waalwijk. Failliet door frauduleus gedrag.