Posts tonen met het label archieven. Alle posts tonen
Posts tonen met het label archieven. Alle posts tonen

vrijdag 15 mei 2015

Kijk je ogen uit bij het BHIC!

Verdiept in een oude 'Esterse' kadasterkaart bij het BHIC in Grave
Altijd al eens willen neuzen in eeuwenoude charters, prachtige kadasterkaarten van jouw dorp of willen bladeren in de eerste Graafsche Courant van 1852? Dat is allemaal mogelijk voor elke heemkundekring bij het BHIC, zowel in Grave als in Den Bosch! Kom eens langs voor een complete rondleiding door het depot en de studiezaal en kijk je ogen uit...

Traktatie!
Natuurlijk is het zien van al die oude stukken al een ware traktatie te noemen, maar bij binnenkomst wordt elke heemkundekring ook warm onthaald met een kop koffie en een lekker stuk taart. Zo ook het Estersheem, dat op 21 januari een bezoek aan onze locatie in Grave bracht.

Het Estersheem krijgt een rondleiding mét traktatie!
Onder het genot van al dat lekkers wordt door Lisette Kuijper een algemene inleiding gehouden: wat houdt het BHIC in? Wat kun je er allemaal vinden? Hoe begin ik met stamboomonderzoek en wat is er eigenlijk allemaal digitaal te vinden? Vooral alle nieuwe mogelijkheden op onze website, zoals het forum, de genealogische scans en de chatfunctie vallen in de smaak.

Schatten in het depot
Collega Piet van den Berg neemt de heemkundekring vervolgens mee naar de twee depots, waar alle archieven in Grave liggen opgeslagen. Hij vertelt over de klimaatbeheersing en over alle archieven die daar liggen opgeslagen.

Piet vertelt over de klimaatbeheersing in het depot
Vervolgens laat Piet enkele stukken uit het gebied van de heemkundekring zien. Zo kreeg het Estersheem een prachtige charter uit 1250 te zien en een kadasterkaart van Escharen uit het midden van de 19e eeuw. Na een bezoek aan het depot worden de heemkundeleden meegenomen naar de studiezaal, waar ze kennis maken met de uitgebreide bibliotheek, het digitale kadasteronderzoek en alle genealogische bronnen die er te vinden zijn.

Geef je op!
Zijn jullie als heemkundekring ook enthousiast geworden en kunnen jullie niet wachten om zelf een kijkje te komen nemen bij het BHIC? In Grave is dit mogelijk op elke derde woensdag van de maand van 13.30 tot 16.00 uur, maar hiervoor moet je van tevoren wel een afspraak maken. Voor Den Bosch kan ook een aparte afspraak worden gepland. Geef je op door te bellen met het telefoonnummer 073-6818500 of door te mailen met info@bhic.nl. Graag tot ziens in Den Bosch of Grave!

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- 'n Heemkundekring in Escharen, wie durft?
- Esteren in beeld
- Website van het Estersheem

 

maandag 17 maart 2014

Graafse logies- en serviesgelden

Eerste pagina van de serviesrekening uit 1629

Vorige week heb je kunnen lezen over mijn onderzoek in de stadsrekeningen van Grave in het kader van mijn afstudeerscriptie Archiefwetenschap. Dit keer duiken we nogmaals het Graafse stadsarchief in, maar nu kijken we naar de documenten die iets te maken hebben met de militaire  taken van het vestingstadje.

In de scriptie stond de vergelijking van alle inventarissen van het Graafse stadsarchief centraal. Maar hoe doe je dat? Eén manier was het analyseren van alle documenten van één werkproces, om vervolgens te kijken op welke manier latere archivarissen om zijn gegaan met deze documenten. Hoe hebben zij de stukken beschreven en geordend? Hieronder volgt een aantal voorbeelden van stukken die uit dit militaire werkproces zijn voortgekomen.

Servies- en logiesgelden?
De officiële naam van het proces is 'de ontvangsten en distributie van logies- en serviesgelden.' In modern Nederlands betekent het dat er wordt gekeken naar de ontvangsten en verspreiding van de vergoedingen die burgers ontvingen voor het onderbrengen van soldaten (logiesgelden) en de lonen die officieren en soldaten betaald kregen (serviesgelden).

Deze handelingen zijn onder meer vastgelegd in een serie serviesrekeningen, die in Grave in 1602 begint. Hieronder zie je twee voorbeelden van dergelijke rekeningen, één uit de periode 1627-1629 en één uit 1662-1665. Het verschil in omvang van de rekeningen is te verklaren door de toename van het aantal oorlogshandelingen tijdens de  Tachtigjarige Oorlog en de afname daarvan na de Vrede van Münster in 1648. 

De omvangrijke serviesrekeningen uit 1627-1629

De compacte rekeningen uit de periode 1662-1665 na de Vrede van Münster

Inkwartiering
Tot en met begin 19e eeuw gingen de Graafse burgers gebukt onder de last van de aanwezigheid van vele militairen. De meeste burgers werden namelijk gedwongen slaapplaatsen aan de soldaten aan te bieden. Hiervoor kregen zij uiteraard een vergoeding, de zogenaamde logiesgelden, van de Raad van State. Deze logiesgelden werden door het stadsbestuur namens de Raad uitgekeerd en dit resulteerde vaak in onenigheid over achterstallige betalingen.

Om de vergoedingen te ontvangen, werd per gezin bijgehouden hoeveel soldaten er waren ondergebracht op zogenaamde logiesbriefjes. Hieronder een voorbeeld van dergelijke briefjes, waarbij ook duidelijk de schade te zien is, veroorzaakt door de brand op het gemeentehuis in 1902.

Een verzameling logiesbriefjes uit begin 19e eeuw

Eindelijk: kazernes!
De burgers begonnen steeds meer te klagen over de vele militairen die de stad moest herbergen. Op een gegeven moment, in 1629, waren er maar liefst 4000 militairen in Grave gelegerd, terwijl het vestingstadje zelf slechts 2000 inwoners telde! Steeds meer stemmen gingen op voor het bouwen van kazernes. Onderstaande notitie van het stadsbestuur laat het overschot aan militairen goed zien. Hiermee wilden de bestuurders aan de hogere autoriteiten de penibele situatie duidelijk maken en zo toestemming vragen voor de bouw van kazernes. Uiteindelijk werd deze toestemming in 1743 door de  Raad van State verleend. Helaas was de capaciteit van de kazernes niet altijd groot genoeg, waardoor sommige burgers opnieuw tot inkwartiering van soldaten werden gedwongen.

Notitie van het stadsbestuur in 1742 met een opsomming van het aantal huizen (309) en het aantal gelegerde militairen (rond de 1500) in Grave

Volgende week: de oudste inventarissen
Bovenstaande documenten zijn beschreven en geordend in verschillende inventarissen. Volgende week zal ik de oudste inventarissen bespreken. Hoe gingen de Graafse secretarissen uit de 17e en 18e eeuw om met deze archiefstukken? Niet altijd even zorgvuldig, zoals zal blijken...

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
-  Alarm aan de Maas
-  Ton bier en 'n gevangen schout: cloveniers in Grave

maandag 10 maart 2014

Het stadsbestuur in stadsrekeningen

Belegering van de vestingstad Grave door Maurits in 1602

De meeste bezoekers en vrijwilligers van de locatie Grave en sommige uit Den Bosch zullen mij misschien wel kennen, maar ik zal me toch even kort voorstellen. Mijn naam is Lisette Kuijper, 24 jaar, nét afgestudeerd archivaris en sinds 2011 werkzaam bij het BHIC, eerst als archiefassistent in Den Bosch en later als studiezaalmedewerker in Grave. Het afgelopen half jaar heb ik hard gewerkt aan mijn scriptie voor de opleiding Archiefwetenschap. Inmiddels heb ik het diploma op zak en sinds februari werk ik weer op de studiezaal van het BHIC in Grave.

De afgelopen maanden heb ik mij gebogen over vele Graafse archiefstukken van honderden jaren oud; soms afgebrokkeld, soms zwartgeblakerd en soms nauwelijks leesbaar. Dit onderzoek resulteerde in mijn scriptie, die ook is opgenomen in de bibliotheek van het BHIC onder de titel 'Graven naar de oorspronkelijke orde? Vergelijkend onderzoek naar de inventarisaties van het stadsarchief van Grave (1290-1810)'

Elke week licht ik een tipje van de sluier op van dit scriptieonderzoek. Deze keer staat in het teken van de ontwikkeling van het Graafse stadsbestuur. En vooral: hoe kom je deze ontwikkeling tegen in de documenten van het stadsarchief?

Burgemeesters, schepenen en 'geswoorenen'
Het grootste gedeelte van het onderzoek naar het stadsbestuur is gebaseerd op bevindingen in de Graafse stadsrekeningen van de periode 1421-1810, waaruit enkele steekproeven zijn genomen. Zo kwam ik onderstaande afbeelding tegen in een rekening uit 1563, waar keurig de samenstelling van het stadsbestuur wordt weergegeven:

Samenstelling van het Graafse stadsbestuur in 1563: twee burgemeesters, zeven schepenen en acht 'geswoorenen'
Na enige oefening in het oud schrift kon ik steeds meer rekeningen lezen en zo kwam ik erachter dat de structuur van het Graafse stadsbestuur gedurende de eeuwen nauwelijks is veranderd. Vrijwel altijd was er sprake van twee burgemeesters, zeven schepenen, een stedelijke raad met 'geswoorenen', een ambtman en één of meerdere schouten. Een groot verschil met de huidige tijd was het feit dat er tot en met de 18e eeuw geen sprake was van een scheiding van de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Het meest duidelijk kwam dit naar voren bij de ambtman, die taken had op al deze drie gebieden. Zo was hij verantwoordelijk voor de uitvoer van wetten, handhaving van de openbare orde en ook de weduwen en wezen van Grave vielen onder zijn zorg. 

Groeiende stadsrekeningen
De serie stadsrekeningen bevatten ook een schat aan informatie over alle functionarissen die in dienst waren van het stadsbestuur Grave. Elke rekening bevat immers een onderdeel met uitbetaling van vergoedingen of lonen, waarbij ook de betrokken particulieren of functionarissen worden genoemd. In onderstaande grafiek wordt duidelijk dat er steeds meer verschillende functionarissen in Grave werden aangesteld:

Groei van het aantal functies in Grave per stadsrekening in de periode 1421-1810

De meest explosieve groei vond plaats tussen 1450 en 1650 en is vooral op het gebied van de zorg en op het militaire terrein zichtbaar. Dit is bijvoorbeeld te zien aan de komst van keurmeesters, vroedvrouwen, stadsdokters en steeds meer officieren.

De omvang van de geraadpleegde stadsrekeningen geeft de groei in het aantal taken en functies van het stadsbestuur goed weer. In 1421 beslaat de rekening slechts enkele pagina's (zie de rode pijl), terwijl er in 1650 een dik pak papier bewaard is gebleven. Dit is een mooi voorbeeld van de directe relatie tussen een groei in de organisatie en het aantal handelingen (taken) en daardoor een grotere hoeveelheid documenten. 

Rekening uit 1421 (zie rode pijl)




...eentje uit 1563
... en ten slotte het dikke pak papier uit 1650

Volgende week: serviesrekeningen
Naast de algemene ontwikkeling van het Graafse stadsbestuur en zijn taken heb ik specifiek onderzoek gedaan naar alle handelingen rond de servies- en logiesgelden in Grave. Deze handelingen waren uniek voor Grave als vestingstad. Volgende week meer over de bijzondere documenten rond dit werkproces...

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

woensdag 1 januari 2014

Vuurwerk van vroeger

...vuurwerk in Heeswijk-Dinter...
Ook zo genoten van het vuurwerk gisteravond? Of wellicht juist helemaal niet? Dat feest en vuurwerk bij elkaar horen, gaat al ver terug, zo lezen we in onze archieven.

Zo wordt het 25-jarig regeringsjubileum van koning Willem III groots gevierd op 12 mei 1874. Dat gebeurt met name in de steden maar mensen van het platteland komen ook naar deze feestelijkheden. In ons eigen archief vinden we kwitanties 'wegens geleverde diensten en goederen aan het gemeentebestuur van Boxmeer bij gelegenheid van de viering van het 25-jarig ambtsjubileum van koning Willem III'.

Het vieren van Wilhelmina's verjaardag groeit omstreeks 1884 tot een nationaal feest uit. En dat betekent dat er op steeds meer plaatsen, ook in de kleineren, vuurwerk is te zien. Niet alleen op touw gezet door het schoolbestuur of de gemeente want in Bergeijk zorgt de bevolking zelf voor erebogen en veel vuurwerk.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Vuurwerk in de kerk
- We schieten de feestdag in... en het bed uit!

maandag 15 oktober 2012

De hormoonfabriek


Je zou bíjna denken dat archiefbezoek de laatste tijd verplicht is gesteld voor auteurs... Na Porselein van Bettina Drion schreef Saskia Goldschmidt het boek De hormoonfabriek. Het verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van de farmaceutische fabriek Organon in Oss. Goldschmidt dook er voor in het bedrijfsarchief maar kwam voor haar boek ook bij het BHIC langs.

"Tijdens mijn research voor mijn familiegeschiedenis Verplicht gelukkig stuitte ik op een bericht over seksueel misbruik, gepleegd door een directielid van de farmaceutische fabriek Organon in Oss. Verder onderzoek leerde me dat twee joodse broers deel uitmaakten van de directie. Een van hen misbruikte zijn werkneemsters en werd daarvoor veroordeeld en gevangen gezet. Na zijn vrijlating in 1940 werd hij vermoord in Auschwitz. De andere broer wist te ontkomen en bleef ook na de oorlog een invloedrijke industrieel", zo staat te lezen op de site van Goldschmidt.

Het verhaal gaat over de succesvolle ondernemer Mordechai de Paauw, Motke voor vrienden. Hij kijkt terug op zijn leven terwijl hij in een bed ligt met een ijzeren rand. Het lijkt op de kooien waarin de proefdieren van zijn laboratorium werden opgesloten. Hij realiseert zich dat het hem niet gelukt is fatsoenlijk te leven. In de jaren twintig van de vorige eeuw stonden hij en zijn tweelingbroer Aron aan het begin van een adembenemend project. Samen met de beroemde hoogleraar en farmacoloog Rafaël Levine richtten ze een bedrijf op waarin het slachtafval van Motkes vleesfabriek gebruikt werd voor het ontwikkelen van hormoonpreparaten.

De omstandigheden aan het begin van de onderneming zijn niet gunstig. Armoede en criminaliteit in de katholieke provinciestad, de klassenjustitie die in het interbellum gemeengoed is en het opkomend antisemitisme vormen een giftig mengsel. Maar Motke zet door, geen prijs lijkt te hoog. Als na de Tweede Wereldoorlog de balans wordt opgemaakt, blijkt dat niemand ongeschonden uit de strijd is gekomen.

Behalve het BHIC bezocht Goldschmidt het NIOD, het Stadsarchief Oss en het bedrijfsarchief van MSD, de huidige naam van Organon. De boekpresentatie vindt plaats op vrijdag 2 november om 15 uur bij de Groene Engel in Oss.

vrijdag 10 augustus 2012

Brandgevaar!


De eerste beelden van de brand in het gemeentehuis in Waalre op 18 juli 2012 (bron: YouTube)

Brand, één van de gevaren waaraan een archief ten prooi kan vallen. Misschien staan bij jou de afschrikwekkende beelden van het brandende gemeentehuis van Waalre ook nog vers op het netvlies gegrift. Ruim drie weken geleden ging het monumentale gedeelte van het gemeentehuis volledig in vlammen op na een aanslag. Van de daders en hun motieven ontbreekt nog elk spoor.

Een geluk bij een ongeluk: de servers en het archief zijn niet verloren gegaan. Gelukkig zijn de eisen die gesteld worden aan brandveiligheid van archiefbewaarplaatsen de laatste jaren flink aangescherpt. De meeste gemeentehuizen hebben daarom op andere locaties (of op servers elders) nog back-ups liggen. Eén van de voordelen van het digitale tijdperk! Ook wordt er tegenwoordig goed geïnvesteerd in het restaureren van beschadigde archiefstukken. Dit vanuit het erfgoedbelang en de mogelijke waarde van archiefstukken voor toekomstig (historisch) onderzoek.

Laten we eens teruggaan naar de gemeente Vierlingsbeek, waar een grote brand in 1928 het raadhuis, inclusief het gemeentearchief, in de as legde. Proberen we tegenwoordig zoveel mogelijk stukken te redden uit het verbrande puin, in Vierlingsbeek werd vlak na de brand eigenlijk weinig moeite gedaan om archiefstukken te sparen. Dit blijkt uit een brief die de rijksarchivaris Smit aan de gemeente stuurde. Smit betreurt het ten zeerste dat het opruimen van de gedeeltelijk verbrande archiefstukken “niet zorgvuldig of zonder behoorlijk toezicht” gebeurde:


De brief die rijksarchivaris Smit op 28 juni 1928 stuurde aan het gemeentebestuur van Vierlingsbeek.

De gemeente Vierlingsbeek zelf scheen dus weinig waarde te hechten aan het verloren gegane archief. Ook jaren na de brand, in 1935, betreurde men de gevolgen van de brand nauwelijks. Dit blijkt uit het gemeenteverslag uit 1935, waarin wordt gesteld dat “het verloren gegane archief weinig of geen historische waarde” had:


Fragment uit het jaarverslag uitgegeven in 1935, gemeentebestuur Vierlingsbeek
Het is zeer opmerkelijk dat ze in 1935 al konden stellen dat de verbrande stukken in de toekomst geen historische waarde zouden bevatten. Waarschijnlijk zijn er anno 2012 vele historici en stamboomonderzoekers die de documenten van vóór 1928 uit Vierlingsbeek graag in zouden zien…




maandag 11 juni 2012

Het verschil tussen soccer en football


Sport in Rijkevoort
...soccer of football in Rijkevoort in 1958?...
Je verwacht het niet meteen maar het was één van de zaken waarover werd gesproken tijdens Internationale Archieven Dag: heb je het over soccer of over football, als je over voetbal praat? Afgelopen zaterdag bogen heel veel verschillende archieven over de hele wereld zich over Twitter, stelden vragen aan elkaar en toonden hun mooiste collecties.

Dat leverde verrassende en opmerkelijke resultaten op. Zo kwam uit Schotland de tweet dat drie archieven de handen ineen hebben geslagen en hun informatie gezamenlijk presenteren via één website. Via een gesprekje met een archivaris in het Amerikaanse North Carolina stuitten we op een mooie fotocollectie over militairen uit de Eerste Wereldoorlog. En uiteraard konden we meteen onze Deense collega's van het Aalborg Stadsarkiv feliciteren met hun overwinning op Oranje.

Dat is allemaal leuk en aardig en het bevordert de contacten tussen archieven wereldwijd op een prettige, ontspannen manier. Maar als BHIC waren we het meest blij met de tweets van onze gebruikers; over onze dienstverlening of over onze collectie. Maar eerlijk is eerlijk, de tweets van gebruikers van archieven waren sterk in de minderheid. Iets waar we volgend jaar serieus naar moeten kijken.

Wil je nog eens kijken naar verschillende tweets van die dag? Kijk dan naar #archday12. En wil je nu precies weten hoe het zit met soccer en football? John Cleese legt het graag nog een keertje uit.