Het spook van kasteel Tongelaar

...spookachtige verschijnselen op Tongelaar...

Geen echt kasteel zonder een echt spook. Nou, dan heeft kasteel Tongelaar niets te klagen... 

Tongelaar is een afzonderlijke heerlijkheid geweest. Verschillende families hadden het kasteel in bezit, waaronder de heren van Cuijk en de familie Van Merwick. De familie Van Merwick liet nauwelijks sporen achter, maar wel een spook. De paragnosten André Groote en Rob Spijkers namen bij een onderzoek naar paranormale verschijnselen een blonde dame in middeleeuwse kleding waar en ook een zwarte ridder. De dame, zo veronderstelden zij, zou Helwig kunnen zijn, nicht van kasteelheer Herman II; de ridder zou Helwig hebben willen schaken, maar werd onderweg door Herman vermoord, waarna diens bezittingen werden verwoest door de broer van de ridder. 

Dit alles doet onweerstaanbaar denken aan de geschiedenis van Floris de Zwarte, broer van Graaf Dirk VI van Holland, die vergeefs bij Herman I van Cuijk om de hand had gevraagd van diens nicht Heylwig van Rode. In de ruzies die daar het gevolg van waren werd hij in 1133 door Herman en zijn broer Godfried vermoord, waarna heel het Land van Cuijk door Dirk zou zijn verwoest. We weten niet wanneer Groote en Spijkers hun waarnemingen deden, maar het lijkt aannemelijk dat er een verband is met het proefschrift van Jacob Coldeweij over de heren van Cuijk uit 1981; heel de geschiedenis van Floris en Helwig wordt er uitvoerig in uit de doeken gedaan.

En Helwig laat meer van zich horen: in de vorm van zuchten, tikken, lichtflitsen... ze zou zelfs op afdrukken van foto's verschijnen. Via paragnosten liet ze weten wie ze was: een geest die zich identificeerde als Helwig van Merwick, geboren in 1423, gestorven in 1483, getrouwd in 1445 met Willem V, twee kinderen. Ze was eenzaam, zei ze. Is deze Helwig (van Merwick) nog steeds op Tongelaar? Is ze er, na haar dood, echt nog geweest, en gebleven? Had ze inderdaad haar man vermoord en kwam daar zwarte kunst aan te pas? En waarom had ze berouw? Henk Rijnders heeft een boek volgeschreven over gebeurtenissen als deze, maar voor een spook van een dergelijk kaliber heb je toch echt een kasteel nodig (en weinig daglicht; de séance duurde van tien uur ’s avonds tot twee uur ’s nachts). 

Deze tekst is van de hand van gastblogger Leny van Lieshout. Ben jij ook op een mooi verhaal gestuit tijdens je genealogische of historische onderzoek? En wil je dat verhaal delen? Stuur het in! Niet te lang (rond de 250 à 350woorden), illustratie erbij en we plaatsen het op ons weblog. Wie durft? :-)

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- het complete verhaal op onze site
- landgoed Tongelaar

To Do: naar Citadel op Open Monumentendag

Je kunt komen voor die leuke foto van Juliana of voor die oude filmopname van een koninklijk bezoek aan Den Bosch in 1913. Maar op zaterdag 14 september 2013 van 10.00 tot 17.00 uur is tijdens Open Monumentendag bij het BHIC ook het pas verworven schilderij (17de eeuws) te zien waarop het Beleg van 's-Hertogenbosch staat. 


Centraal staat de expositie die het Stadsarchief ‘s-Hertogenbosch heeft samengesteld rond het thema ‘Macht en Pracht’. Op de expositie zijn historische archiefstukken te zien die te maken hebben met belangrijke en vorstelijke personen in relatie tot ’s-Hertogenbosch. Je kunt denken aan de hertogen van Brabant, maar ook aan prinses Beatrix, en koning Willem-Alexander en koningin Máxima. 

Ook is er een overzicht te zien van foto’s van koninklijke bezoeken aan de stad ’s-Hertogenbosch in de 19e en de 20ste eeuw. Daarnaast is er voor belangstellenden doorlopend een film te zien van 100 jaar koninklijke bezoeken aan ’s-Hertogenbosch. Deze bestaat uit een compilatie van historische films van koninklijke bezoeken. Daarbij zijn ook de oudste bewegende beelden van ’s-Hertogenbosch, namelijk van het bezoek van koningin Wilhelmina en prins Hendrik in 1913. 

Het schilderij waarop het Beleg van 's-Hertogenbosch is te zien, sluit goed aan bij de lezingen van Jan van Boxtel. Van Boxtel vertaalde de Latijnse uitgave van Daniël Heinsius over dit beleg. Om 13.30 uur, 14.30 uur en 15.30 uur zal Jan van Boxtel in de Frederik Hendrikzaal een korte lezing houden over de achtergronden en de totstandkoming van zijn boek. 

Verder zijn er rondleidingen en concerten en kunnen kinderen een mooie gekalligrafeerde akte op perkamentpapier laten voorzien van een mooie lakstempel. De expositie ‘Macht en Pracht’ loopt door tot en met Maritiem ’s-Hertogenbosch: dus ook van dinsdag 17 september tot en met donderdag 19 september, telkens van 09.00 – 16.00 uur en op zaterdag 21 en zondag 22 september (tijdens Maritiem ‘s-Hertogenbosch), telkens van 10.00 – 17.00 uur. De toegang is gratis.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Koningin op bezoek
- Borrelen met Bernhard

De laatste groeten uit de Meierij...

"Hier heb je nu het einde van mijn tweede reis door de Meierij en ook het einde van alles wat ik in deze landstreek opnieuw heb gezien, gehoord en ondervonden. Verheug je met mij dat ik deze reis zonder enig gevaar en zonder enige tegenspoed volbracht heb."

In maart 2011 ging dominee Stephanus Hanewinckel op pad door de Meierij. In zijn eigen blog deed de dominee (1766-1856) - al twitterend - verslag van zijn eerdere voettocht in 1798. Nu is zijn tocht - en daarmee zijn blog - ten einde. Morgen verschijnt zijn laatste brief online op Reizen door de Meierij.

Dominee Hanewinckel weet de gemoederen ook anderhalve eeuw later behoorlijk bezig te houden. Hij is recht voor zijn raap, kan de ergste gruwelverhalen opdissen over katholieken en wordt toch behoorlijk populair. Zo mag zijn blog rekenen op een flinke groep vaste volgers. Maar ook zijn eigen ansichtkaarten vonden gretig aftrek en vallen ook ruim twee jaar later nog wel eens op de mat van het BHIC. Ook op de speciale Hanewinckel-prijsvraag werd ook enthousiast gereageerd. Kortom, de kritische dominee blijkt zich ook in deze eeuw behoorlijk staande te houden.

Voor de liefhebbers blijft de blog van de dominee online te vinden. Nu zijn reis bijna ten einde is, blikt Hanewinckel nog een paar keer terug met gedachten over de Meierij waarbij hij zaken als godsdienst en bijgeloof onder de loep neemt. Reden genoeg om zijn blog niet helemaal los te laten! En uiteraard neemt Hanewinckel zelf in eigen stijl afscheid in deze blog:

"Ik ben oprecht blij dat ik deze voettocht door de Meierij weer zo goed ten einde heb gebracht. Het heeft mij veel genoegen verschaft, al zou dat genoegen nog veel groter zijn geweest, als ik had mogen ervaren dat er nu meer verdraagzaamheid zou heersen in de Meierij dan vorig jaar, maar helaas!"

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Reizen door de Meijerij
- Door de ogen van Hanewinckel 

Say yes to the (black?) dress

Op weg naar de kerk. Mill en Sint Hubert, 24 april 1993

Voor sommige vrouwen is het bíjna net zo belangrijk als het geven van je ja-woord: welke jurk trek ik aan tijdens mijn bruiloft? NET5 gooit momenteel niet voor niets hoge ogen met Say Yes to the Dress. Trouwen wordt al snel met wit geassocieerd maar wist je dat het vroeger heel gewoon was om in het zwart te trouwen? 

Dat werd al snel duidelijk tijdens de tentoonstelling in Lithoijen, eind vorig jaar. De eerste witte jurk dook daar op in 1923. Daarvoor was zwart de standaardkleur voor de bruidsjurk. Tot de 19de eeuw hulden bruidjes zich in verschillende kleuren. Vaak haalden ze hun beste jurk uit de kast om er geen te moeten kopen. Er wordt wel eens gesteld dat het huwelijk van koningin Victoria hierin verandering bracht; zij huwde in 1840 in een wit, zijden exemplaar. Dan heeft toch nog een krappe eeuw geduurd voordat die trend terug te zien is bij de Nederlandse bruiden.En ook daarna bestaat er niet één stelregel en wordt ook de zwarte jurk nog wel eens uit de kast gehaald.

Bij het BHIC hebben we stapels trouwfoto's in ons archief. Met zeer uiteenlopende bruidsjurken en bruiden. In willekeurige volgorde:

Huwelijk A. Horst-Noest aan de Taalstraat 29 in Vught, 24 juli 1945

Huwelijk A. van Heesch-de Wit in Vught, 7 augustus 1947

Het bruidspaar A. Nederveen van de Esscheweg 71 in Vught, 25 november 1948

Nog niet genoeg gezien? Op Flickr hebben we een mooi setje Trouwen in Brabant voor nog veel meer. Maar die van jou ontbreekt nog! Trouwde jij in de jaren zeventig in spijkerpak? Of koos je voor een traditionele outfit? Scan je trouwfoto in en deel 'em met ons!

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Bruidjes te kust en te keur
- Vier bruidsparen op één dag

Een gadget uit de jaren vijftig

Vrijdag advertentiedag! 'De elegance zelve', deze volautomatische pen. Een gadget uit de jaren vijftig.

...uit Boxmeers Weekblad, 1955...

Een vingerdruk verandert zwart in rood of blauw in groen, belooft de advertentietekst. Ook beperkt verkrijgbaar in doublé en zilver.

Vind je dit leuk? Bekijk dan ook:
- Gezocht: 12 bekwame koekbakkers
- Geheid dat er in jouw koelkast Hero staat

Ondergedoken ambtenaar van burgerlijke stand

...de kanttekening die vermeldt dat de betreffende ambtenaar is ondergedoken...

Boekenkasten zijn er over vol geschreven; over de Duitse bezetting en de ingrijpende gevolgen van de Tweede Wereldoorlog. Maar vaak zijn het juist die paar regels in de marge die geschiedenis tot leven roepen en opeens heel dichtbij brengen. Zoals die ene kanttekening uit het archief van Vierlingsbeek.

"Hé, dat is opmerkelijk; van augustus '44 tot september '44 worden alle geboorteaktes opeens opgetekend door de Opperwachtmeester van de rijkspolitie", constateert collega Harry van het BHIC. Totdat op één van die pagina's duidelijk wordt waarom dat gebeurt. De ambtenaar van de burgerlijke stand blijkt te zijn ondergedoken. De opperwachtmeester - aanwezig 'ter bezoeking van de gemeente' - besluit de geboorten op te tekenen. Na de bevrijding wordt het alsnog door een 'bevoegd ambtenaar' in de juiste boeken bijgeschreven.

In september 1944 ligt Vierlingsbeek in de frontlinie van de slag om Overloon. Het dorp krijgt het zwaar te verduren. Inwoners moeten hun huizen verlaten en het dorp wordt grotendeels in de as gelegd. Het kasteel De Hattert wordt met de grond gelijk gemaakt en ook de kerk wordt verwoest, samen met bijna een derde van alle woningen.

...geen huwelijksafkondigingen meer uit 1944...

Het is opmerkelijk dat de Vierlingsbeekse archiefbescheiden de oorlog hebben overleefd. Dankzij het doortastend optreden van enkele ambtenaren kon het meeste worden gered. Wel getuigt de desolate toestand van sommige dossiers, aangetast door vocht en granaatscherven, nog van het oorlogsverleden. Ook kon nog net worden voorkomen dat iemand de hele boel opstookte. Desalniettemin is het archief deze oorlogstijd niet zonder kleerscheuren door gekomen. Op geen enkele manier te vergelijken met al het persoonlijke leed maar ook papier draagt al die decennia nadien de littekens van die tijd met zich mee.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- De slag om Overloon
- De verwoesting van Vierlingsbeek

Leven naast het kamp

...het boek Leven naast het kamp...

Wat doet een dorp als het plotseling wordt geconfronteerd met een nabijgelegen concentratiekamp? De inwoners van het Brabantse Vught moesten leven met Konzentrationslager Herzogenbusch, beter bekend als Kamp Vught. Boyd van Dijk deed onderzoek (onder meer bij het BHIC) en schreef een indrukwekkend boek: Leven naast het kamp.

Ze waren kind aan huis: Vughtenaren bevoorraadden het crematorium met brandstof, pleegden misdaden, maar leverden óók vele hulppakketjes af. Anderen hielden juist grote afstand tot het kamp. Hun levens, getekend door het meest dodelijke kamp van de Lage Landen, staan centraal in deze biografie van een kampdorp. Als je hier klikt, kun je een fragment uit het boek lezen.

...impressie van Vught in de jaren veertig...

Boyd van Dijk (Breda, 1987) studeerde politicologie en geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Een halfjaar lang was hij een uitwisselingsstudent aan Sabançi University in Istanbul, Turkije. In 2010 rondde hij een master af aan zijn alma mater en vertrok daarna voor anderhalf jaar naar New York om Europese geschiedenis te gaan studeren aan Columbia University.

Volgende week, op maandag 9 september, wordt in het Bilderberg Garden Hotel in Amsterdam het boek Leven naast het kamp om 18 uur gepresenteerd. Paul Schnabel zal spreken, en Prins Pieter-Christiaan neemt het eerste exemplaar in ontvangst. Meer info over de boekpresentatie vind je hier.

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Kamp Vught
- Vliegen over Vught in jaren veertig