Wilde klopjachten!

Oogst van een konijnenjacht in Reek in 1959

Nederland is op dit moment in de ban van de agressieve oehoe, die nietsvermoedende slachtoffers maakt in de omgeving van Purmerend. Er vindt een heuse klopjacht plaats op de angstaanjagende uil, die de (overigens diervriendelijke) vallen tot nu toe heeft weten te ontwijken.

In het verleden werd groter geschut ingezet om 'schadelijk ongedierte' bij de kladden te vatten. Allerhande vogels en ook schattige konijntjes werden met jachtweren omgebracht. Bovendien werd het geschoten wild vaak opgediend op de tafels van de rijken. Ga vandaag mee op jacht in Schaijk, Boxmeer en Grave!

'Een bekwaam konynenverdelger'
De jacht in de twintigste eeuw werd vooral gekenmerkt door het jachtgeweer. Zo is aan tientallen personen in de gemeente Schaijk een vergunning verleend om eksters, kraaien en vooral konijnen af te schieten. Maar niet iedereen viel dit 'geluk' ten deel.
Zo verleende de burgemeester van Schaijk iemand geen vergunning, 'wijl de ondervinding mij leerde dat dit zenuwachtig mensch tamelijk onvoorzichtig en slordig is, zoodat ik hem geen geweer toevertrouw in het publiek,' aldus de burgemeester. Bovendien was de handtekening onderaan het aanvraagformulier vervalst!

Er waren ook bekwame 'konynenverdelgers'  in Schaijk!

Gelukkig waren er ook kundige mensen, die wél overweg konden met een geweer. Zo wordt ene Bressers naar voren geschoven als 'een bekwaam konynenverdelger.' Opvallend is het feit dat bij de jacht gebruik móest worden gemaakt van het geweer. Mensen die honden, vallen of strikken inzetten om dieren te doden, werden bestraft en tevens werd hun vergunning ingetrokken.

Gierige graaf
De jacht was niet alleen bedoeld om dieren te doden die schade aanrichtten op landbouwgronden, maar ook om voornamelijk de rijke bovenlaag te voorzien van smakelijk 'wiltbraed.' Graaf Frans Wilhelm van den Bergh had hier in 1734 iets op gevonden; hij verbood namelijk iedereen in de heerlijkheid Boxmeer om 'wilt, hetzij jonck of oudt' te doden.
 

Verbod op het doden van 'wilt' en het pakken van patrijzen eieren

Ook mochten er geen dieren met de hand worden gevangen en moesten de inwoners van Boxmeer en Sint Anthonis van de kostbare eieren van patrijzen afblijven. Ze mochten deze zelfs niet eens aanraken! Degene die toch een poging durfde te wagen, zou worden gestraft én het gevangen jonge wild moest bovendien aan de graaf worden afgestaan. Deze graaf zal zijn buikje waarschijnlijk goed rond hebben kunnen eten van al het wild dat rond Boxmeer en 'Sint Tunnis' werd gevangen.

Smeekbede
November 1701. In Grave moest alles uit de kast worden gehaald voor de verjaardag van stadhouder Willem III, op dat moment koning van Engeland. Bij een Graafs raadslid werd een 'vrolijke maaltijd' georganiseerd, waarbij natuurlijk vele soorten 'wildbraed' niet mochten ontbreken.

Smeekbede van een arme bode om een paar kruimels wild

De brief zelf is niet het meest opvallend aan dit archiefstuk, maar wel het kleine 'vodje' papier dat er tussen is geschoven. Waarschijnlijk heeft de bode van deze missive de stoute schoenen aangetrokken in de hoop dat de heer des huizes medelijden met hem kreeg.

Hij schrijft namelijk in deze 'PS' of de lezer aan hem wil denken als de 'overvloet' van de maaltijd het lijden kan. De arme bode verzoekt hem een 'braeve maaltijd' te geven, aangezien hij al afhankelijk is van de liefdadigheid van 'confraters en andere goede vrienden.' Laten we hopen dat de rijke graven en hertogen enkele kruimels van het wilde feestmaal voor hem hebben overgelaten...

Lisette Kuijper

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Dagboek gaat nú voor je open!
- De papegaai van Nuland

Bijzondere geschiedschrijving door 90-plussers

...bijzondere geschiedschrijving door negentigjarigen...

Morgen, 22 november, verschijnt het boek: ’Negentig+.  Het verhaal en gezicht van een regio’ van schrijver en regiodichter Marco van de Plasse. Van de Plasse heeft meer dan veertig Negentigplussers uit vrijwel het hele Land van Cuijk geïnterviewd over de eerste veertig jaar van hun leven, met het accent op de wederopbouw, vlak na Tweede Wereldoorlog.

De oudste is 105 en de andere mensen zijn geboren in de jaren ’10 en ‘20 van de vorige eeuw. Ze wonen verspreid over twintig kerkdorpen, evenredig verdeeld over de gemeenten Cuijk,  Boxmeer, Sint Anthonis en Mill & St. Hubert. Else van der Sloot portretteerde de geinterviewden.

Er komt een breed scala aan onderwerpen en beroepen aan bod. Van keuterboer tot fabrieksdirecteur en van snoepjesverkoopster tot politica. Door die verschillende invalshoeken is het boek niet alleen cultuur-historisch interessant maar ook amusant om te lezen:

“… Ik belde toen naar de Lacto (Nutricia) of ze gauw een melkwagen wilden leegmaken en deze te vullen met water, zodat ik met m’n mannen de brand kon gaan blussen …”

“… Koos was toen voorzitter van JVC, maar hij had ook een stuk of tien schapen. Die liet ie vaak op het veld grazen om het gras kort te houden. Maar schapen poepen ook, en daarom ging Koos op de ochtend dat de voetballers moesten spelen altijd al vroeg het veld op om de keutels eraf te scheppen … ”

“… Er waren geen taal- of rekenboeken. Ik zette de sommetjes gewoon op het bord. De leerlingen moesten ze dan overschrijven. Eerst in het klad met een potlood, daarna in het net, met een kroontjespen…”.


Naast hun persoonlijke verhalen, geven in de inleiding van het boek een aantal Negentigplussers een mooie gedachte over ‘de kunst van het (heel) oud worden’. 22 November vindt de boekpresentatie plaats in het Oorlogsmuseum in Overloon. Zes maanden lang is hier ook een expositie te zien zijn over deze Negentigplussers. In groot beeldformaat en met twee documentaires. Daarna ‘reist’ de expositie door het Land van Cuijk, om zo wellicht een bijdrage te leveren aan een stukje cultureel erfgoed. Het boek kost € 29,95 is verkrijgbaar in regionale boekhandels en is een uitgave van Trendletter. 


Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Opa en oma in het bejaardenhuis
- Rangen en standen

Oud-archivaris Harm Douma in de prijzen!

...Harm Douma aan het werk...

De sport- en cultuurprijs Ut Pèèrd, de sport- en cultuurprijs van de gemeente Sint Anthonis, is vorige week gewonnen door oud-streekarchivaris Harm Douma. Voorzitter van de jury, Harry van Raaij, omschreef het als een oeuvreprijs. In het juryrapport staat te lezen waarom de prijs naar de oud-archivaris is gegaan. "De heer Harm Douma, afkomstig uit Friesland, is erin geslaagd zich in korte tijd de historie van Noord-Brabant en dan vooral die van het Land van Cuijk, eigen te maken en op de kaart te zetten." 

Harm Douma was van 1964 tot 1995 streekarchivaris bij de archiefdienst Land van Cuijk.Vanaf de startdatum in 1960 begon streekarchivaris Henk Essink voortvarend met het inventariseren van de archieven van 'zijn' gemeenten. Aanvankelijk zetelde het streekarchivariaat in Cuijk. Eerst in het souterrain van het toenmalige (nieuwe) gemeentehuis, later verhuisde het naar de zolderverdieping. 

In september 1964 kwam Harm Douma in dienst als chartermeester en later in de functie van streekarchivaris. Rondreizend op de Solex of fiets gingen beide heren naar de gemeentehuizen, omdat alle archieven toen nog versnipperd op diverse locaties lagen. In 1967 nam het streekarchivariaat zijn intrek in twee kamertjes van het Wit-Gele Kruisgebouw aan de Trompetterstraat te Grave, want er was geen plek meer in het raadhuis van Cuijk. Rond 1969 startte de nieuwbouw van het toenmalige gemeentehuis in Grave. Echter, voor de archiefdienst werd gedacht aan het Oude Raadhuis. In juli 1987 overleed Henk Essink. De 'Essinklaan' in Grave herinnert aan deze markante persoonlijkheid. 

Een belangrijk project dat Douma ter hand nam, was de inventarisatie van het eeuwenoude, deels middeleeuwse archief van het Kruisherenklooster (1371-1887) te Sint Agatha. Ook zette hij zich in voor het grote restauratieproject van de eeuwenoude Graafse archieven, die in de avond van 2 oktober 1902 tijdens een fataal binnenbrandje op het oude Graafse stadhuis deels in vlammen op gingen. De schade aan het oude archief was enorm. Gelukkig konden deze dankzij inzet van betrokkenen en subsidie gerestaureerd worden. Douma deed regelmatig mooie gelukvondsten. Zo vond hij op de zolder van de pastorie van Cuijk in een relikwieëndoosje het charter uit 1312 terug, waarbij de graaf van Marburg aan de Graafse St. Elisabethskerk een relikwie van de heilige Elisabeth van Thüringen schenkt. 

In 1989 ging het streekarchief Land van Cuijk samen met het streekarchief van Veghel en Oss, zo werd het Streekarchief Brabant-Noordoost geboren met Henk Buijks als directeur. Het werd een instelling van en voor de 15 gemeenten van Noord-Oost Noord-Brabant. Verder nam het Waterschap De Maaskant eraan deel. In 1995, na ruim 31 jaar trouwe dienst, nam Harm Douma afscheid van 'zijn' archief. Nog steeds komt hij wekelijks naar Grave als vrijwilliger van het BHIC. 

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Waarom de Noordstraat in het zuiden ligt

- Een eeuw Groeten uit Grave

Bommelding in St. Tunnis

...de actieposter...

Met een Volkswagenbusje en een Kever werd in 1970 het raadhuis in Sint Anthonis 's nachts bewaakt. Er was een bommelding gedaan en de politie hield het gebouw nauwgezet in de gaten.

Aanleiding waren de sloopplannen voor het raadhuis. Er werd ook op een andere manier geprotesteerd. Met posters. "Tast onze schone Brink niet aan, laat het oude raadhuis staan." Henk van Gelder stond, samen met een aantal andere "actievoerders", op de trappen van het raadhuis in St. Anthonis. Samen met Jan van Goch die destijds de acties nauwlettend voor de krant volgde, blikken de heren ruim veertig jaar later terug. Veel mooie herinneringen aan een roerige tijd. Maar het raadhuis haalde het niet.

Hoewel het 42 jaar geleden is dat er actie werd gevoerd voor het behoud van het pand, diept Henk van Gelder thuis moeiteloos het originele affiche weer op uit een la. Ook de verhalen over de acties blijken nog vers in het geheugen te liggen. Jan van Goch: "In 1968 schreef ik dat sloop van het oude raadhuis wel eens aan de orde zou kunnen zijn. Hoongelach was mijn deel. En twee jaar later werd het werkelijkheid."



...actievoeren voor het raadhuis...



Hoofdrolspelers in de kwestie rond het raadhuis waren burgemeester J. Jans en de wethouders J. Teunissen en P. Cornelissen. Burgemeester Jans was een formele burgemeester, daar zijn Van Gelder en Van Goch het over eens. Maar ook iemand die stond voor zijn zaak. Bovendien had het gebouw ook z'n beperkingen. Het was oud en te klein voor de groeiende gemeente. Er moest iets gebeuren. Maar wat?

Maar een aantal mensen maakte zich echt druk over de toekomst van het markante pandje. Hoewel de bommelding uiteindelijk niet meer dan een wekker bleek te zijn. "Die bommelding kwam uit een andere hoek dan ons actiegroepje. Zij liftte mee op wat wij deden."

...politiebewaking bij het raadhuis...

Maar de acties blijven zonder gevolg want uiteindelijk gaat het raadhuisje toch snel om. "En toen het nieuwe gemeentehuis in 1972 openging, heb ik een bloem gebracht. Sommige mensen vonden dat raar omdat ik me zo sterk had verzet tegen de sloop. Maar het is allemaal democratisch gegaan. Ik heb eerlijk gestreden en verloren. En me daar bij neergelegd, dat moet je dan ook doen. Het is niet zo dat we tegen nieuwbouw waren, we wilden gewoon het raadhuis behouden", besluit Van Gelder.



Wil je meer weten? Hier staat het hele verhaal over het raadhuis van St. Tunnis.

Wat doet Mary Poppins in Westerbeek?

Oke, ze is misschien wat op leeftijd en haar paraplu heeft ze - zo te zien - net achter haar neergezet. Maar deze mevrouw heeft duidelijke overeenkomsten met de bekende kinderjuf Mary Poppins. Want dat dit jongetje aan haar hand dol op haar is, blijkt uit hun beider houding.

We weten niet wie deze mevrouw is. Ook het jongetje is niet benoemd in de beschrijving van de foto. Om eerlijk te zien; we weten niet veel meer dan dat de foto gemaakt is in Westerbeek rond 1955. Hoewel we onze fantasie graag de vrije loop laten gaan, zijn we vooral erg benieuwd naar het ware verhaal achter deze foto. Wie (her)kent deze mensen of weet bij welke gelegenheid de foto is gemaakt? Laat het ons weten en blaas deze foto weer nieuw leven in!

Eikenprocessierups kriebelde in 1812 al

...deel uit het besluit van 1812...

Je zou het door het herfstachtige weer van de afgelopen dagen wellicht niet denken maar dit zijn de topmaanden voor de eikenprocessierups. Nadat in eind april, begin mei de eitjes zijn uitgekomen, waaien de haartjes van de rups vooral in juni en juli in grote getalen rond. Wie denkt dat dit iets is van de laatste tijd, komt bedrogen uit. Ook in 1812 werden er al maatregelen genomen.

Een trouwe bezoeker wees ons op een besluit uit 1812 van de prefecture des Bouches du Rhin (toegangsnummer 16, inventarisnummer 1588). Deze zogeheten rijksbaron Fremin de Beaumont heeft het over de "dringende noodzaakelijkheid van het zuiveren der rupsen uit alle de boomen; dat de beste tijd voor die verrigting het oogenblik is waar in die insekten zich nog in hare gewebben bevindende."

Er volgt een lijst met zes artikelen waaraan mensen moeten voldoen om de rupsen te verwijderen. Doen ze dat niet, dan wacht ze een boete van vijf francs.

Maken we een sprongetje in de tijd. Op de foto hierboven zijn we beland in de jaren veertig van de vorige eeuw. Op de weg van Sint Anthonis naar Elsendorp, om precies te zijn. Vooraan links staat kantonnier Piet Lucassen die aan het snoeien is in verband met een rupsenplaag. Grote kans dat het ook om de eikenprocessierups gaat. De familie Hendriks (dochters Nel en Dina, moeder en vader Willem) kijken van een afstandje toe.

Ook wel eens de eikenprocessierups in het archief tegengekomen? Laat het ons weten! Ook voor andere opmerkelijke of herkenbare zaken zijn we te porren...

Vader en kinderen tegelijk in huwelijksboot


Voor de eerste keer diende de Citadel in Den Bosch - één van de onderkomens van het BHIC - vorige week als trouwdecor. En tuurlijk zei het echtpaar ja! In het archief vinden we in 1950 in Sint-Anthonis een heel bijzonder huwelijk: dan trouwt vader Vloet, tegelijk met zijn drie kinderen. Huh?

“Er zal bruiloft gevierd worden met zoveel klank en kleur dat latere geslachten er nog over zullen praten”, schrijft de krant Oost-Brabant. Het is dan ook een opmerkelijk verhaal. De 58-jarige weduwnaar Sjef Vloet trouwt met de 54-jarige weduwe Van Uden, geboren Petronella Klomp. Zijn 32-jarige dochter Nella huwt de 31-jarige landbouwerszoon Piet Vloet (geen familie).

Met z'n allen op de foto

De 29-jarige Gerrit, die zijn vader helpt in een expeditiebedrijf en vrachtdienst, treedt in het huwelijk met de 24-jarige Riek Bergmans uit Oploo. “Dan blijf ik alleen over”, moet de 27-jarige zoon Theo hebben gezegd. “Dan trouwde gij ok mar”, antwoordde zijn vader. Theo had toch al verkering met de 24-jarige Berrie Olislagers uit Hank. En zo werd er “een schoon’ opruiming” gehouden, vat Sjef samen.

De krant richt zich vooral op deze “ouwe” Sjef – een joviale grappenmaker - die zijn hele leven “knoerhard heeft gewerkt en als eenvoudig voerman mee ’n kwaai en mager perd begonnen is”. Inmiddels baat hij herberg annex feestzaal Wilhelmina uit. Vooral met de kermis in de eerste week van juli het drukst bezochte ontspanningsoord van het dorp. Na het huwelijk neemt dochter Nella de zaak over en trouwt Sjef in bij zijn bruid die een ‘keurige kapperssalon’ heeft.



De officiële trouwfoto van de hele familie Vloet

De gebeurtenis zet het dorp behoorlijk op z’n kop. Vanzelfsprekend is er een serenade van harmonie St. Cecilia, voltrekt de burgemeester het viervoudig burgerlijk huwelijk en is de kerk overvol. Maar de honderden bruiloftgasten zijn voor de rijkspolitie ook aanleiding extra versterking aan te vragen. De krant meldt niet of deze extra agenten ook daadwerkelijk in actie zijn gekomen.