Reek: voor kerk en koning!

Tot 1942 was Reek een zelfstandige gemeente en dat zijn ze daar niet vergeten. Dat bleek bijvoorbeeld tijdens de aanloop naar de gemeentelijke herindeling van 1994. Maar het oude gemeentewapen prijkt ook nu nog op de voorgevel van het dorpshuis, dat  – hoe kan het ook anders! – het “Wapen van Reek” is gedoopt. Het Reekse wapen is dan ook bijzonder en dus een verhaal waard!

Rond de jaarwisseling 1813/14 is de situatie in Nederland chaotisch. Sinds 1811 maakte het deel uit van Napoleons keizerrijk, maar na diens rampzalig verlopen veldtocht in Rusland brokkelde de Franse macht snel af. Op 30 november 1813 landt prins Willem Frederik in Scheveningen en één dag later wordt hij in Amsterdam uitgeroepen tot Soeverein Vorst der Verenigde Nederlanden. De Franse troepen trekken zich terug, vrijwel zonder dat het tot bloedvergieten komt. Maar de Brabantse vestingsteden geven ze niet zomaar op.

Breda valt spoedig in Nederlandse handen, maar in ’s-Hertogenbosch houden de Fransen wekenlang stand. Pas op 26 januari blazen zij de aftocht dankzij Pruisische troepen, die actieve hulp krijgen van inwoners van de stad en van Vught. Grave is een heel ander verhaal: de Fransen hebben er een sterk garnizoen en vanuit de stad gaan zij op plundertocht in de wijde omgeving, die al goeddeels bevrijd is. Als buurdorp van Grave heeft Reek daar last van, dus laten zich ook hier tientallen mannen inlijven  in de landstorm. Dat is een regionale burgerwacht die het gemis van een Nederlands leger ter plekke enigszins moet opvangen.

Op 15 januari 1814 slaan Franse wachtposten op de wallen van Grave alarm. Zij horen tromgeroffel van de kant van Reek en zien dat daar de Nederlandse vlag (met de drie banen oranje, wit en blauw) wordt gehesen. Dat lijkt te wijzen op de aanwezigheid van een grote troepenmacht, die er natuurlijk niet is. Later blijkt dat Reek als eerste gemeente op de linkeroever van de Maas de Nederlandse vlag hees. Dat feit brengt burgemeester Van Erp later ertoe, aan de Hoge Raad van Adel als gemeentewapen van Reek voor te stellen: een driekleurig schild met in de middelste baan drie letters R. Deze staan voor “Reek Religioni Regi”: Reek is trouw aan kerk en koning. Jawel, in die volgorde, zoals ook later wordt gesproken van “God, Koningin en Vaderland”.

Op het definitieve vertrek van de Fransen hebben Grave en Reek nog enige tijd moeten wachten. In mei 1814 kwam de vestingstad weer in Nederlandse handen.

Dit verhaal verscheen eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door: 
Henk Buijks

Vind je dit interessant? Lees dan ook: 
- Toen een auto nog niet gewoon was
- De Hertogswetering

Koorboeken als inspiratie voor kerst

...illustratie uit koorboek (1578 1232-160-02-003r)...

Rond 1900 ging negen op de tien Nederlanders naar de Nederlands Hervormde, katholieke of gereformeerde kerk. Nu halen we die aantallen ook tijdens de kerstdagen niet meer. Toch wordt de kerk tijdens deze dagen veel drukker bezocht dan anders. En een kerstmis; daar hoort gezang bij. Met de daarbij horende koorboeken...

...veel koorboeken staan vol mooie kleuren en tekeningen...

Er bestaan uiteenlopende koorboeken maar de koorboeken van het Illustre Lieve Vrouwe Broederschap (ILVB) is via de site van het BHIC ook online te bekijken. De ILVB is rond 1300 in Den Bosch ontstaan toen een groep geestelijken zich speciaal richtte op de verering van Maria in de Sint-Janskerk. In 1318 kreeg deze groep een officiële status als broederschap, met een eigen kapel in de Sint-Jan.

Een deel van dit archief - namelijk de jaarrekeningen, de Wapenboeken en Koorboeken - zijn gescand en online te vinden. Koorboeken zijn groot formaat muziekboeken, vaak handgeschreven, soms gedrukt. Het koorboek werd zo op een lessenaar opgesteld dat het hele zangkoor er zicht op had bij het zingen van de liturgie. Zo kon men met één exemplaar van de muziek volstaan.

...veel muziek is meerstemmig...

Wil je meer weten, neem dan zelf online een kijkje. Voor alle duidelijkheid: op de Koor- en Wapenboeken is geen index gemaakt (dus daarin moet je zelf bladeren). Omdat de rekeningen door de naamsvermeldingen een interessante genealogische bron vormen, is er een index op naam gemaakt waardoor je door alle rekeningen kunt zoeken.

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Maria brengt regen

- Muzikaal intermezzo

Mag ik alsjeblief naar huis?

Stad en Meierij van Den Bosch waren na de verovering van Den Bosch in 1629 frontgebied in de strijd van de Republiek tegen Spanje. De plakkaten van de Staten Generaal werden steeds grimmiger, vooral in de periode 1636 tot 1648, de retorsieperiode. Alles werd in het werk gesteld om de uitoefening van de katholieke eredienst onmogelijk te maken.

Eén van die maatregelen was dat priesters die hier niet geboren waren, Stad en  Meierij moesten verlaten. En priesters mochten niet zomaar vrij rondreizen. Daarvoor moest bij de Raad van State verlof worden aangevraagd. Zo treffen we bij de resoluties diverse 'verblijfsvergunningen' en 'reisdocumenten' aan. Deze werden alleen afgegeven onder voorwaarde dat de priesters zich stipt zouden houden aan de landsplakkaten. Hier een keur aan argumenten. Niets menselijks was hen vreemd.

...Johan van Boxmeer wil zijn 'oude moeder' bijstaan...

Zo blijkt de zorg voor een oude moeder met enige regelmaat te worden ingezet om te mogen reizen. Dat zien we bij de priesters Godefridus de Weer (1651) en Johan van Schindel. Ook priester Johan van Boxmeer vraagt in 1663 verlof om te reizen om zijn oude moeder bij te staan. Dan is er ook het verzoek van N. van Schendel, al over de 70 jaar; zij vraagt of haar zoon priester Johan van Scheijndel in haar ouderdom tot troost en hulp zou mogen zijn. Hij krijgt in 1669 permissie om voor vier weken in Stad en Meierij te vertoeven. Ook het regelen van een erfenis is aanleiding permissie aan te vragen, zoals bij priester Arnoldus Kuijsten die in Aalsmeer woont maar de erfenis van zijn vader in Den Bosch wil regelen (voor een periode van drie maanden) in 1656.  

...schone lucht...

Ook gezondheid blijkt een reden om op pad te gaan. Bosschenaar Priester Ludowichus van der Putten vraagt een paspoort omdat hij vanwege zijn gezondheid van lucht moet veranderen en daarom graag in het generaliteitsdistrict (Staats-Brabant) wil verblijven. Hij krijgt hiervoor drie maanden (9 december 1662). Blijkbaar bleef Ludovicus last houden van zijn luchtwegen want bijna een jaar later vraagt hij om van lucht te mogen veranderen omdat de lucht van de stad schadelijk is voor zijn gezondheid, zodat zijn ‘quade dispositie’ verbeterd kan worden. Bijgevoegd was een attest van doctor Ransecremer, die adviseert om van der Putten naar gebieden te laten gaan met een voor hem ‘verdraechlycker locht’.  

 

...op zoek naar schone lucht...

Ook Godert van Gorcum, priester en beneficitaat van Oisterwijk is tachtig jaar en continu ziekelijk. Doktoren hebben hem geadviseerd om gezondheidsredenen terug te keren naar Oisterwijk. Hij belooft daar verder geen dienst te doen maar in alle stilte de weinige dagen van zijn leven aldaar te laten passeren en om daarna bij zijn voorouders begraven te mogen worden. Het wordt hem ‘gracieuselijk’ toegestaan (15 maart 1646). De Osse priester Matheus Lamberts is bijna 100 jaar en zegt dat hij zijn inkomsten uit twee beneficies (het ene in de kerk van Heesch en het andere in de kerk van OSS) al  jaren niet heeft gekregen. Maar dat geld heeft hij nu hard nodig heeft voor zijn levensonderhoud. De Raad van State draagt de rentmeester op hem dit inkomen uit te keren (16 mei 1659).

Priester en doctor medicinae Adriaen Janse van Thienen, geboren te ’s-Hertogenbosch verklaart dat hij ongeveer anderhalf jaar in Sint-Oedenrode verblijft ‘sonder eenigen pauselijcken dienst aldaer te hebben geexeceert,  maer wel crancke persoonen van sware sieckten genesen ende gecureert, sulcx dat niet alleen de voors. Vrijheijt van St. Oedenrode maer oock ’t geheele quartier merckelijck door hem vertoonder wert gedient’. Daar zat zelfs een verklaring van de predikant en kerkenraad van de gereformeerde gemeente van Sint-Oedenrode bij en ook door veel menen werd zijn verblijf aldaar op prijs gesteld. Hij vraag dan ook of hij in St. Oedenrode ‘in alle stillicheijt vermach te blijven woonen’. Tot nader orde mag hij in Sint-Oedenrode blijven, 7 februari 1664.

 

 

...verzoek geweigerd...

Maar niet alle verzoeken worden ingewilligd. De 87-jarige priester Leonart Plas vraagt om in Vught te mogen blijven wonen. Hij had hiervoor zelfs toestemming gekregen van ‘Sijnne Excellentie’ (stadhouder Frederik Hendrik) in 1629. Dit verzoek werd geweigerd omdat het in strijd was met het ‘PLAKKAAT VANRETORSIE’, 7 februari 1637.  

Brabants orkaangeweld

Hoewel ook wij blijven klagen over het slechte weer in Nederland, is dat nog niets vergeleken bij de monstertornado die afgelopen maandag over Oklahoma en omgeving raasde. Deze superstorm kostte aan tientallen mensen het leven en zorgde ook voor veel schade. In november 1940 was er in grote delen van Noord-Brabant ook sprake van hevig noodweer en het Boxmeers Weekblad nam zelfs het woord 'orkaan' in de mond. Deze storm zorgde onder meer voor rondvliegende dakpannen, dode kippen en ernstige verwondingen...

De Majellakerk uit Oss had zwaar te lijden onder de heftige storm

'Helsch lawaai'

In Amerika werden afgelopen week door de tornado complete straten weggevaagd, maar ook in Brabant was in 1940 sprake van grote materiële schade. Zo zijn er in Beugen 'ontzaggelijk veel pannen van de daken gewaaid' en ook in Vierlingsbeek sprak men van een 'helsch lawaai' door de rondvliegende dakpannen. Natuurlijk moesten ook vele bomen het ontgelden. Zo legden in Boxmeer twee 'reuzen-beukenboomen' aan het Burgemeesterspad het loodje, die daar al geslachten lang de wacht hielden. Tot slot ging in Sint-Anthonis een 'schoone moderne gestroomlijnde windmolen' verloren, die door de hevige windvlagen in brand was gevlogen. Volgens het Boxmeers Weekblad was dit 'driewerf jammer voor die mooie molen, die het Peelland zo prachtig sierde.'

Het Boxmeers Weekblad over de Brabantse 'orkaan' van 1940

Instortingsgevaar!

De materiële schade was dus aanzienlijk, maar onze eerste gedachten gaan uiteraard uit naar de slachtoffers van een storm. Gelukkig viel dit enigszins mee, op enkele dode kippen uit Ledeacker, een paar ernstige brandwonden van een bakkersvrouw en een ongelukkige Sambeekse pater na. De storm was pater Redemptus bijna fataal geworden, toen een stuk van de gevel van de kapel door het natuurgeweld afbrak en op zijn hoofd belandde. Hevig bloedend werd hij door enkele kerkbezoekers onder het puin vandaan gehaald en in kritieke toestand naar het ziekenhuis te Boxmeer gebracht. Na een schedeloperatie was de situatie van de arme pater 'bevredigend, maar niettemin ernstig.'

Het noodlottige ongeluk van de Sambeekse pater

Ook in Oss stortte overigens een groot gedeelte van de kerk in, maar liefst 50 vierkante meter werd van het dak afgerukt! Gelukkig voor de Brabanders uit 1940 waren er verder maar weinig persoonlijke ongelukken. Wel worden er in de krant talloze toetakelingen aan gebouwen, bomen en dieren gemeld. Na een lange waslijst verzucht de schrijver: 'Van de vele tientallen andere gevallen van materieele schade zullen we maar niet spreken.'

Vind je dit interessant? Bekijk dan ook:

- Wervelstorm in hartje zomer

- Of bekijk dit onderstaand filmpje:

Een uitzending van het Polygoon journaal met de eerste beelden van de watersnoodramp van 1953

Stop de sloopkogel met... oude foto's

De kerk in Berlicum is in gevaar. Het bestuur van de parochie St. Norbertus heeft een aanvraag ingediend om het gebouw te slopen. Historische Vereniging Berlicum Middelrode zet oude foto's in als actiemiddel. Op maandagavond 14 februari zijn deze foto's vanaf 20 uur te zien in de grote zaal van Het Kölleke in het dorpshuis De Moerkoal in Middelrode.

De sloopkogel mag niet door onze kerken gaan!, vindt de Historische Vereniging Berlicum Middelrode. Daarom laat zij foto's zien die te maken hebben met de monumentale kerk-gebouwen aan de Kerkwijk in Berlicum en aan de Driezeeg in Middelrode. Om de sloop te voorkomen hebben vier organisaties de handen ineen geslagen: Historische Vereniging Berlicum Middelrode, Heemkundekring De Plaets, Stichting Erfgoed Sint-Michielsgestel en het Comité Vernieuwing Kerken Berlicum Middelrode.

Behalve de foto's wordt er gepraat over het behoud van onze kerkgebouwen als gemeentelijk monument. "Onze kerken zijn immers rijk aan zichtbare cultuurhistorische waarden! De onschatbare, onzichtbare waarde ligt uiteraard bij herinneringen aan kerkelijke gebeurtenissen. Dat alles met betekenis voor de toekomst van ons en ons nageslacht en daarom mag de sloopkogel niet door onze kerken gaan." 

Meer weten over bidden in Berlicum? Lees verder op onze website.

Heb je zelf herinneringen aan één van deze kerken? Wat maakt deze gebouwen zo bijzonder? En waarom moeten ze zeker worden behouden? Laat het ons weten!

Foto boven: oude ansicht van de kerk in Middelrode