Duits drama op Udens doek

...In 1942 kan het Udense publiek zich op 'veler verzoek' nog één maal vergapen aan de film Verbannen met Zarah Leander en Willy Birgel in de hoofdrollen...

We gaan terug naar het jaar 1942. De tijd van de Duitse bezetting. Aan de Udense Markt is Cinema Parisien gevestigd. Een bioscoop die behoort tot de Desmet-formule met vestigingen in Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven. Cinema Parisien, in 1939 geopend door Theo Desmet, beëindigt in 1967 haar exploitatie en wordt in 1968 afgebroken. 

De Udense bioscoop projecteert iedere week bijzondere programma's. Onder de bezielende leiding van Theo is Cinema Parisien 'geworden een etablissement met een apart cachet en een aparte sfeer, een sfeer, welke het best kan worden geillustreerd als een Desmet-sfeer, omdat de ongekende gezeligheid en intimiteit zich in alle Desmet Theaters manifesteert'. Immers: 'Wat Desmet u biedt, kan een ander niet'.

Op 5 februari 1942 wordt een laatste reprise van de film Verbannen uitgezonden. Deze film uit 1937, waarvan de oorspronkelijke titel Zu neuen Ufern luidt, is de grote doorbraak van de populaire filmster Zarah Leander. De Udense toeschouwers zien een 'ongeëvenaard kunstwerk' met bijzonder plot. Leander vertolkt de rol van de Londense zangeres Gloria Vane, die valt voor de roekeloze Albert Finsbury (Willy Birgel). Wegens frauduleuze praktijken neemt hij de benen naar Australië. Gloria neemt de schuld van Finsbury op zich en volgt hem als gevangene naar Australie. De toeschouwers vergapen zich vervolgens aan het drama dat zich op het scherm van Parisien voor hen ontvouwt. Al is het wel een drama met een Duits tintje. Vanaf augustus 1940 staan alle films onder strenge controle.

Er worden alleen films vertoond die door de bezetter zijn goedgekeurd. Zu neuen Ufern is een productie van Universum Films AG (UFA). De belangrijkste Duitse filmstudio en één van de grootste filmindustrieen ter wereld. Ze staat onder zware druk van het Nazi-regime. Ook Desmet moet in zijn programmering rekening houden met de regels van de Duitse bezetting. Zelfs de Polygoon-bioscoopjournaals zijn pro-Duits. Toch weet hij er een draai aan te geven. Op 'veler verzoek' luistert het publiek nog één avond naar de zeldzame, meeslepende stem van Zarah Leander terwijl zij in het tuchthuis van Paramatta (Australië) haar lied van verlangen zingt. Liefde kent geen grenzen.

Dit verhaal stond eerder in Brabants Dagblad

Geschreven door:

Rolf Vonk

Vind je dit leuk? Lees dan ook:

- Aangenomen met algemene stemmen

- Krachtige kanonnen 

Let op: we gaan verhuizen!

Hopelijk heb je deze blog met plezier gelezen. Maar let op: woensdag 15 juni verschijnt onze laatste bijdrage op deze blog. Daarna verschijnen er bijna dagelijks nieuwe verhalen op onze website; die verhalen vind je via www.bhic.nl/verhalen Volg je de blog via rss-feed? Meld je dan voor onze nieuwsbrief want daarin vind je onze beste verhalen overzichtelijk terug. Hopelijk zien we je daar weer! Bedankt alvast voor je aandacht!

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Back to the future?! Nee, back to the past!

...krantenkoppen van 21 oktober 1985...

Het is vandaag Back to the Future-day: in die filmklassieker met Michael J. Fox uit 1985 reizen Marty McFly en Doctor Emmet Brown naar de toekomst en komen ze uit op 21 oktober 2015. Op de dag af precies 30 jaar geleden. Maar wij willen helemaal niet naar de future; wij zetten koers: back to the past!

...toekomstplannen in 1840: op pad met de snelloper...

Want in het verleden zijn er prachtige futuristische uitvindingen gedaan. Wat te denken van de snelloper?
Het apparaat wordt omschreven als een werktuig 'om personen en goederen met voldoende snelheid over ijzeren-, spoor-, straat- en klinkerwegen te vervoeren, zonder gebruik van stoom- of paardenkracht.' Hoe zoiets eruit zou zien? Nou, daar krijgen we een duidelijk beeld van. Want de broers Cornelis J. en Reinart a. van Heusden maken tussen 1838 en 1840 een tekening en een kleine maquette van deze voorloper van de fiets (dat doen ze trouwens om octrooi aan te kunnen vragen voor hun vinding).

...17de eeuws pleidooi voor snellere postdienst...

Of wat te denken van een snellere postdienst die er in 1676 zou moeten komen? Hillebrant Schagen, postmeester van prins van Oranje, doet een voorstel aan het bestuur van 's-Hertogenbosch om gebruik te maken van zijn uitvinding voor die snellere postdienst. Maar we vinden vooral verklaringen van schepenen dat postboden en kooplieden met voorgestelde verandering niet gediend zijn (dus ook dat blijkt van alle tijden...)

...verzoek tot plaatsing van een telefooncel...

Maar we zien in het archief niet alleen uitvindingen die er nooit zijn gekomen; we zien inmiddels ook vindingen die inmiddels hun functie alweer verloren hebben. Zet kinderen van de basisschoolleeftijd voor een telefooncel en ze hebben geen idee wat de functie van het glazen hokje is. Toch is een dergelijke voorziening in de jaren tachtig van de vorige eeuw nog onontbeerlijk voor inwoners van Lithoijen. Samen met de PTT komen ze tot de overeenkomst tot het plaatsen van een dergelijke cel ("namens allen die geen telefoon hebben").

...een maquette van de bolwoning die later ook in Boxtel verrijst...

Dat geldt ook voor de bolwoning; de eerste milieuvriendelijke woning van Nederland in 1974. Milieueducatiecentrum De Kleine Aarde in Boxtel wilde hiermee ontdekken of het mogelijk was om op een volledig duurzame manier te wonen en te leven. De energie werd geleverd door zonnecollectoren en er was een waterput die door de brandweer moest worden gevuld. In de decennia daarna raakte de bolwoning in verval maar werd uiteindelijk gerenoveerd omdat het geldt als ’de bakermat van de ecoarchitectuur in Nederland’. Navolging heeft de bolwoning qua architectuur echter nooit gekregen.

Hoewel... nooit? Zullen we in 2045 nog eens gaan kijken?

Wil je meer Back to the Past? Kijk dan ook eens op ons Instagramaccount.
(en met dank aan collega Mariët voor alle uitvind-archiefstukken!)

Geschreven door:
Marilou Nillesen

Vind je dit leuk? Lees dan ook:
- Twee fraaie Fords en een bijzondere ambulance
- Niet rijden op zondag!

De beste verhalen via e-mail ontvangen?

Zing mee met Addy van den Krommenacker

...zanger Addy van den Krommenacker...

Vorige week stond het opeens in "De Bladen": modecouturier Addy van den Krommenacker uit Uden wilde aanvankelijk niet de mode in maar had grote ambities als zanger. Tuurlijk heeft het BHIC daar de oude beelden van. Kijk maar hier...

Van den Krommenacker - inmiddels 65 jaar - zat in zijn tienerjaren, samen met een groep vrienden, in het bandje Square. En niet onverdienstelijk want regelmatig werd een talentenjacht gewonnen. Een Haagse manager zag wel brood in de Udense band en wilde met de jongens om tafel. Maar toen bleek dat Addy zijn stem te zwaar belastte door het meeslepende muziekgenre. Dat betekende een ongewild einde aan een veelbelovende carrière. Van den Krommenackter stortte zich op zijn andere liefde - waarvan Nederland hem nu kent - de mode.

Maar er zijn wel beelden van een zingende Addy, gemaakt vóór de Expert in Uden. De film is gemaakt door Johan Adolfs (1917-1977), een zakenman en cineast. Hij legde in de vorige eeuw het dorpsleven in Nederland vast. Adlofs maakte tussen 1948 en 1970 zo'n 1500 films, waarvan een groot deel in Brabant.

Overigens is Addy nog steeds wel eens achter de microfoon te vinden want het bloed kruipt waar het niet gaan kan... Ben je benieuwd hoe hij terugkijkt op zijn tijd als zanger in Uden? Bekijk dan het filmfragment hieronder:

Marilou Nillesen

Vind je dit interessant? Lees dan ook:
- Wereldhit uit Oeffelt
- Ad de Laat

Blik op "oorlog in blik"

Zwartwitbeelden van drie spelende meisjes in een achtertuin, ergens in Nederland tijdens de oorlog. Ogenschijnlijk een zorgeloos tafereel maar niets is minder waar. Eén van de kinderen is ondergedoken en wordt na een paar weken weer door haar ouders wordt opgehaald omdat ze haar te zeer missen. Talloze pogingen nà de oorlog om het meisje en/of haar ouders te achterhalen, leverden niets op. Het was één van de schrijnende voorbeelden die aan de orde kwam tijdens een bijeenkomst van NIOD en Beeld & Geluid op 28 mei. 

Tijdens deze bijeenkomst vond de lancering plaats van het nieuwe Oorlog in Blik-platform. Edwin Klijn van Netwerk Oorlogsbronnen nam zijn toehoorders - waaronder Andere Tijden-bedenker Ad van Liempt - mee op "bronnensafari". Aan de hand van een filmfragment van Jeugdige pioniers naar het Oosten (1942) ging Klijn op zoek naar het verhaal àchter het fragment. In diverse kranten, publicaties van de ondergrondse pers, fotomateriaal, affiches en brochures vond hij uiteenlopende informatie waar onder meer uit bleek dat een aantal jeugdstormers doorstroomden naar de Waffen SS. Verder lichtte Klijn een tipje op van de toekomstplannen van netwerk Oorlogsbronnen: uiteindelijk wil zij hét kenniscentrum over oorlogsbronnen worden.

Historicus en beeldonderzoeker René Kok wees op het belang van amateur-filmbeelden. Vertoonde het Polygoonjournaal begin 1940 nog beelden dat het Nederlandse leger helemaal klaar was voor een Duitse inval, amateurbeelden van soldaten die op een bijna aandoenlijke manier aan het oefenen zijn, geven een heel andere indruk. Ook liet Kok zien hoe de beelden steeds grimmiger werden, naarmate de oorlog vorderde. Bovendien gaan beelden soms een eigen leven leiden. Het fragment van het meisje tussen twee schuifdeuren in een wagon op transport, was voor Lou de Jong hét beeld van de jodenvervolging. Inmiddels blijkt dat het meisje niet Joods was maar een Romasinti. "Soms weten we heel weinig van beelden, een andere keer dénken we het te weten en dan gaat het toch om iets anders", aldus Kok.

Een heel andere invalshoek kwam van Jesse de Vos, werkzaam als Wikicoördinator bij Beeld en Geluid. De Vos wees op de overeenkomstige doelstelling van Wikipedia en archieven; namelijk het vrijelijk gebruikmaken van kennis. Wikipedia en Wikimedia zijn vanwege hun bereik krachtige partners om archiefmateriaal te verspreiden.   

Vind je dit interessant? Lees dan ook:

- Alledaags leven tijdens de oorlog

- De Ordedienst

Eigenaardige artsen in het 'Dorp aan de Rivier'

Roman van Antoon Coolen, waarop het openluchttheater in Lith is gebaseerd

Theaterliefhebbers kunnen in juni hun hart weer ophalen aan de Veerweg van het Brabantse Lith. Dit dorpje vormt namelijk het decor van het openluchttheaterspektakel 'Dorp aan de Rivier', waarin het leven van verschillende Lithse bewoners uit de periode van het Interbellum wordt nagespeeld. Centraal staat hierin de persoon van de eigenzinnige dokter Tjerk van Taeke, die niet alleen bekend stond om zijn heldhaftige optreden bij bevallingen en ziekten, maar ook om zijn vijandelijkheid jegens burgemeesters, pastoors en enkele Lithse boeren...

Het toneelstuk is gebaseerd op de gelijknamige roman van Antoon Coolen (1897-1961), die in 1934 verscheen en waarvan inmiddels 41 drukken zijn verschenen. Bovendien is het boek in acht talen vertaald en in 1958 is het verhaal verfilmd door Fons Rademakers. 'Dorp aan de Rivier' werd de eerste Nederlandse speelfilm en is bekroond met een Gouden Kalf en de film was zelfs genomineerd voor een Oscar. In juni van dit jaar wordt de roman opnieuw tot leven gewekt door Lithse inwoners aan de Maas.

De Wiegersma's: eigenzinnige artsen

Romanschrijver Antoon Coolen heeft zijn roman niet helemaal uit zijn duim gezogen. Grote gedeeltes van het verhaal zijn waar gebeurd en de hoofdpersoon van het boek, dokter Tjerk van Taeke, is gebaseerd op een echte arts, namelijk Jacob Wiegersma. Deze Jacob kwam oorspronkelijke uit Friesland en was van 1889 tot en met 1929 huisarts in Lith.

Huisarts Jacob Wiegersma (1863-1931) bij zijn 40-jarig jubileum in 1929

Coolen kreeg alle pikante details over deze arts te horen van zijn zoon, Hendrik Wiegersma, met wie hij innig bevriend was. Hendrik volgde het voorbeeld van zijn vader en vanaf 1917 runde hij een eigen huisartsenpraktijk in Deurne. Dit was een groot succes, want op drukke dagen werden op het station van Deurne volgnummertjes uitgereikt voor zijn praktijk. Naast dokter was Hendrik ook een bekende schilder en tekenaar en hij voorzag de roman van Antoon Coolen dan ook van tientallen houtsnedes en tekeningen. 

Coolen heeft goed geluisterd naar alle verhalen die Hendrik over zijn vader wist te vertellen, maar hij heeft ook gekeken naar de persoon van Hendrik zelf, die tevens bekend stond om zijn onorthodoxe behandelingsmethoden en ongebruikelijke medicijnvoorschriften. Al die eigenaardigheden hebben geleid tot het personage van Tjerk van Taeke.

Heldhaftige bevallingen en krankzinnige boeren

Dokter Van Taeke stak de bevroren Maas over om te helpen bij een bevalling

De Lithse dokter was beroemd om zijn hulp bij bevallingen. Zo ondernam hij eens een barre tocht over de bevroren Maas om een vrouw in barensnood te helpen. De 'nonnekes' van het dorp snelden naar de veerdam toe en begonnen vurig voor de arts en de vrouw te bidden. Bij terugkomst zegt hij tegen de nonnen dat ze niet moeten denken dat hun gebeden geholpen hebben bij het slagen van de bevalling. Hij stuurt ze meteen terug naar het klooster, 'want anders hebt ge morgen allemaal bronchitis.' Van Taeke moest niet veel hebben van pastoors en nonnen, maar ook de burgemeester had hij niet hoog staan en sommige boeren moesten het tevens ontgelden.

Zo was er boer Piet van den Oudendijk, die de vrouw van de arts lastig had gevallen. Uit wraak reed de dokter elke dag langs zijn boerderij en richtte zijn dubbelloops jachtgeweer op de boer. De trekker overhalen doet Van Taeke echter niet. Hij zorgde ervoor dat boer Piet iedere dag een beetje doodsangst had, 'want hij heeft mij in mijn liefde voor mijn vrouw beleedigd.' Volgens de verhalen werd deze boer uiteindelijk krankzinnig van angst door het dagelijkse optreden van Van Taeke.

1000 gulden in het vuur!

Het 40-jarig jubileum van dokter Wiegersma in 1929

Uiteindelijk leidden klachten over deze krankzinnig geworden boer en een andere boer, die door toedoen van Van Taeke zou zijn overleden, tot discussie in de gemeenteraad. Besloten werd om hem 1000 gulden te geven bij zijn zilveren jubileum en hem eervol ontslag te geven. Van Taeke kwam achter deze plannen en vlak na de toespraak van de burgemeester nam hij de envelop met het geld aan en verbrandde deze. Hij sprak de burgemeester woedend toe, pakte zijn spullen en vertrok uit het dorp aan de rivier de Maas...

Vind je dit interssant? Lees dan ook:

- Waar woonde dokter Wiegersma?

- Dé dokter van Reek: dokter Kanters

Help! De Bende van Oss is terug?!?

Als je in het centrum van Ravenstein woont, kun je er niet omheen: de filmopnames van de roemruchte Bende van Oss zijn van start gegaan. Afgelopen weekend was niet Oss maar Ravenstein het decor voor de opnames, omdat er in Oss de laatste decennia te veel gesloopt is.

Het BHIC was er bij en keek ernaar: dravende paarden door de straten, ‘boeven’ die in jaren dertig kapsels de marechaussee uitdaagden met wilde gebaren en geschreeuw… En natuurlijk ook regisseur André van Duren, die alles nauwkeurig in de gaten hield en zijn crew uitvoerig briefde.
Dagen is er gewerkt om Ravenstein om te toveren tot een jaren dertig stad. Zo werd het straatbeeld voorzien van een verloederde ‘make-over’. Daar hadden de filmproducenten geen moeite mee, in no time werd er een lading zand uitgestrooid over het straatdek. Ook de huizen moesten er aan geloven: er werden houten planken ‘stoer’ tegen ramen getimmerd en huizen werden voorzien van krakkemikkige panelen (het zal je huis maar wezen!). Een oude benzinepomp werd pontificaal voor een woning geplaatst. Dát waren nog eens tijden!

De film van deze bende die Oss in de jaren ’30 terroriseerde gaat in september 2011 in de Nederlandse bioscoop in première, met in de hoofdrol Sylvia Hoeks. Andere belangrijke rollen zijn weggelegd voor Frank Lammers, Theo Maassen, Marcel Musters en Daan Schuurmans.

Het BHIC gunt je uiteraard graag een blik achter de schermen! Kijk dus naar de speciale fotoreportage op Flickr. Interesse in de historie van deze bende? Ga dan eens naar een paar verhalen over deze bende op onze site.

Foto: In 1934 zet de overheid na een moorddadige roofoverval op twee oude broers in Oijen een extra detachement marechaussee in Oss. Als de marechaussee eindelijk een dader aan het praten krijgt, kunnen een groot aantal misdrijven opgelost worden. Koningin Wilhelmina vond de prestaties van deze heren buitengewoon goed en deelde persoonlijk onderscheidingen uit. Op deze foto huldigt procureur-generaal Speyart van Woerden de marechaussee voor het oprollen van de Osse Bende. De manschappen worden op de binnenplaats van de kazerne aan de Hescheweg toegesproken (Collectie: Stadsarchief Oss, 1935)

Kom ook bij De Bende van Oss...!

Heb je er altijd al van gedroomd om te figureren naast een grote filmdiva? Iemand als Carice van Houten of Sylvia Hoeks? Dan nu goed opgelet alle mannelijke lezers van Brabant Bekijken! Grijp je kans en klim in de pen, want de draaidagen van de film De Bende van Oss starten over niet al te lange tijd. De filmproductie is naarstig op zoek naar geschikte figuranten. Maar, daar moet je wel wat voor doen. Bovendien is het handig als je een beetje past in het gezochte profiel…

De filmproducent is op zoek naar heren in de leeftijd van 20 tot 70 jaar oud, zonder expliciete uiterlijke kenmerken in het gezicht, zoals tattoos en piercings. De film speelt in 1937, dus na een kleine aanpassing zal je kapsel moeten passen in het modebeeld van die tijd. Je zult begrijpen dat een punkkapsel of permanentje uit den boze is.

Er vindt overigens wel nog een selectieprocedure plaats, dus het blijft afwachten of je aanmelding daadwerkelijk zal resulteren in een figurantenrol. Heb je die droomrol eindelijk te pakken, dan is het niet zeker dat je altijd volledig in beeld zult verschijnen. Er worden bijvoorbeeld veel mensen gezocht voor een processie en daarbij zal niet iedereen van top tot teen gefilmd kunnen worden. Maar, niet geschoten is altijd mis! Heb je interesse en denk je dat je de geschikte figurant bent voor deze film, stuur dan nu een e-mailtje naar René van Rooij en wie weet verschijn jij straks naast Sylvia Hoeks op het grote doek…

De film ‘De Bende van Oss’ die in het najaar van 2011 in de bioscoop verschijnt, speelt zich af in de dertiger jaren van de vorige eeuw. De Brabantse industriestad Oss was toen in de greep van een golf van misdaad. De marechaussee werd ingezet om Oss te bevrijden van de terreur van deze bende. Deze zaak heeft zelfs geleid tot de val van het laatste vooroorlogse kabinet.

Wil je je alvast verdiepen in de historische achtergrond van deze geduchte en gevreesde Bende? Het BHIC heeft de geschiedenis van deze groep misdadigers al behoorlijk in kaart gebracht. Dus kijk eens naar ‘De Bende van Oss slaat toe!’ en ‘De Osse Bende opgerold’. Daar staan ook voldoende links naar nóg meer informatie.

Foto boven: Eén van de slachtoffers van de roofmoord op de gebroeders Verhoeven (die plaats vond in de nacht van 15 op 16 mei 1934) wordt weggedragen van het boerderijtje op het Benedeneind in Oijen. De daders van de roofoverval behoorden tot de beruchte Bende.

Dat Brabant vaker het decor was voor interessante films toont onderstaande foto. Voor de verfilming van 'Het leven van Vincent van Gogh' werd niemand minder dan filmacteur Kirk Douglas (midden) speciaal overgevlogen uit de Verenigde Staten. Hier maakt het gezelschap zich op voor het avondfeest in Kasteel Maurick, Vught 1955.

Komen 200.000 mensen naar een film...

De film "Komt een vrouw bij de dokter" blijkt een kaskraker van jewelste te zijn. Gebaseerd op het boek van Kluun wordt het verhaal verteld van een jonge vrouw die borstkanker krijgt en wiens man veelvuldig overspel pleegt tijdens haar ziekte. Weinig kans dat deze film door de keuring van de Katholieke Film Centrale zou zijn gekomen...

De angst voor zedelijk verval is in 1929 aanleiding voor de oprichting van de Katholieke Film Centrale. Veel zuidelijke gemeenten accepteren deze keuring als vervanging van de rijksfilmkeuring.

In het archief van de gemeente Boxmeer zijn notulen van de ledenvergadering van deze club in 1966 bewaard gebleven. Hieruit blijkt dat burgemeesters van verschillende gemeenten zich druk maken over de Deense film Sytten; een Deense komedie die zich afspeelt in 1913 waarbij een jongeman wordt ingewijd in de liefde.

"Verwerpelijk" en "absoluut ontoelaatbaar" oordelen de burgervaders, zonder toe te lichten waarom deze film niet mag worden vertoond. "De burgemeester van Oirschot begrijpt niet hoe de Rijkskeuring deze film heeft kunnen doorlaten", staat in de notulen. "Ofschoon de Rijkskeurders de laatste tijd ook wel kritischer zijn, is de toelating van deze film een sympthoom van onvolkomenheid, waartegen nog altijd gewaakt dient te worden."

Ondanks deze kritische woorden gaat de Film Centrale in 1968 ter ziele.

Foto: De filmzaal van de schouwburg in Cuijk wordt in 1993 voorzien van nieuwe stoelen